دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 Analyzing the Expression “Baʿḍu al-Istibqāʾ” in Letter 73 of Nahj al-Balāqi through Criticizing the Views of Translators and Commentators تحلیل تعبیر «بَعْضُ الاِسْتِبْقَاءِ» در نامۀ ۷۳ نهج‌البلاغه با نقد دیدگاه‌های مترجمان و شارحان 57 81 47810 10.22067/jquran.2026.96505.1913 FA حسین براتی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-9722-0688 Journal Article 2025 11 14 Translators and commentators of Nahj al-Balāqi have interpreted the phrase “lawlā ba‘ḍu al-istibqāʾ lawaṣalat ilayka minnī qawāriʿu…” in Letter 73, particularly the term “al-istibqāʾ”, in different ways. The main question concerns Imam Alī’s intention (AS) in employing this term and its place within his political and ethical discourse. Uttered in the context of political dialogue and threat by Imam Ali (AS) against Muʿāwīyah, this phrase has been interpreted in different sources as “forbearance for communal benefit”, “avoidance of bloodshed”, “preservation of the Prophet and his household (Ahl al-Bayt) (AS) Tradition”, or “personal pardon toward Muʿāwīyah”. Using an analytical-critical method, this study aims to reconstruct the exact meaning of the phrase. By examining the lexical data, studying the historical usage of “al-istibqāʾ” in early texts and narrations, as well as analyzing parallel contexts in Nahj al-Balāqi, it becomes clear that the essential meaning of the term is “al-ibqā ̓ ʿalā al-ghayr bi al-ʿafw wa tark al-qatl”. Neglecting this fundamental denotation has led to misinterpretation and incorrect ta‘wīl among commentators and translators. According to the results, the Imam’s intended meaning of the term “baʿḍu al-istibqāʾ” was a kind of conscious and limited forgiveness and deliberate refraining from killing Muʿāwīyah to preserve the divine and moral reasoning (ḥujjat). From this perspective, the expression serves as an example of “ethical threat” within Nahj al-Balāqi, in which threat and forbearance are in judicious balance, thereby legitimizing the speaker’s authority within a divine and moral framework. مترجمان و شارحان نهج‌البلاغه در تفسیر عبارت «لَوْلا بَعْضُ الاِسْتِبْقَاءِ لَوَصَلَتْ إِلَیْکَ مِنِّی قَوَارِعُ...» در نامۀ ۷۳، به‌ویژه در فهم واژۀ «الاِسْتِبْقَاءِ»، برداشت‌های متفاوتی ارائه داده‌اند. پرسش اصلی این است که مقصود امام علی(ع) از این تعبیر چیست و چه جایگاهی در گفتمان سیاسی و اخلاقی ایشان دارد؟ این عبارت که در فضای گفت‌وگو و تهدید سیاسی امام(ع) در برابر معاویه مطرح شده، در منابع مختلف به مفاهیمی چون مدارا برای مصلحت امت، پرهیز از خون‌ریزی، صیانت از سنت نبوی و اهل‌بیت(ع) یا عفو شخصی نسبت به معاویه تفسیر شده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی‌انتقادی در پیِ بازسازی معنای دقیق این تعبیر است. واکاوی داده‌های لغوی، بررسی کاربرد تاریخی «استبقاء» در متون کهن و روایات و نیز تحلیل سیاق‌های مشابه در نهج‌البلاغه نشان می‌دهد که این واژه در اصل به‌معنای «الإبقاء علی الغیر بالعفو و ترک القتل» است. غفلت از این دلالت بنیادین، زمینه‌ساز تفسیرهای نادرست و گاه تأویلی توسط برخی شارحان و مترجمان شده است. حاصل آنکه، مراد امام(ع) از «بعضُ الاستبقاء»، نوعی عفو آگاهانه و محدود و پرهیز سنجیده از قتل معاویه با هدف حفظ حجت اخلاقی و الهی بوده است. از این منظر، تعبیر مذکور مصداقی از «تهدید اخلاقی» در نهج‌البلاغه به‌ شمار می‌رود که در آن، تهدید و مدارا در توازنی سنجیده قرار می‌گیرند تا اقتدار گوینده در چهارچوبی اخلاقی و الهی مشروعیت یابد. https://jquran.um.ac.ir/article_47810_0b2f35316681fe7170195aa447d0d3cc.pdf