دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 Intra-surah Jinās; Case Studies of Surshs “al-Dhāriyāt”, “al-Ṫūr”, “al-Najm”, “al-Qamar”, and “al-Raḥmān”, جناس درون‌سوره‌ای: مطالعۀ موردی سوره‌های ذاریات، طور، نجم، قمر و الرحمن 129 158 48283 10.22067/jquran.2026.97658.1946 FA حسن خرقانی استاد گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران 0009-0006-5824-5029 Journal Article 2026 02 02 The Quranic vocabulary exhibits phonetic cohesion externally and semantic coherence internally. Paronomasia (Jinās) is a literary device that contributes to this structural homogeneity. The previous studies have mainly addressed Jinās at the level of the hemistich, poetic line, within a prose clause, and between adjacent ones. Still, this article aims to analyze Jinās on a broader scale, that is, “in the context of the surah” and beyond adjacent verses. Using a descriptive-analytical method, this paper examines five surahs, namely “al-Dhāriyāt”, “al-Ṫūr”, “al-Najm”, “al-Qamar”, and “al-Raḥmān”, as samples. According to the results, these surahs, in addition to repetition, contain all kinds of Jinās at the whole surah level, indicating the Quran's attention to lexical uniformity within a surah’s structure. Also, the functions and aesthetic dimensions of these intra-surah Jināses can be classified into two categories: 1) Semantic functions, including text cohesion, creating contrast and correspondence between different sections of the surah, and returning to the semantic spaces outlined in the text. 2) Aesthetic functions, including the creation of order, proportion at the surah level, and phonetic music, repetition, and playing with the mind. واژگان قرآنی از منظر بیرونی دارای انسجام آوایی و از منظر درونی، واجد هم‌بستگی معنایی هستند؛ ازجمله عواملی که به این هم‌شکلیِ ساختاری کمک می‌کند، بهره‌گیری از آرایهٔ «جناس» است. در پژوهش‌های پیشین، جناس عمدتاً در سطح مصرع، بیت یا درون فقره و فقراتِ کنار هم در نثر مطرح بوده است، اما این مقاله در پی واکاوی جناس در مقیاس کلان‌تر، یعنی در «بافت سوره» و فراتر از آیات مجاور است.این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی،‌ پنج سورهٔ «ذاریات، طور، نجم، قمر و الرحمن» را به‌عنوان نمونه بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در این سوره‌ها، افزون‌بر تکرار، انواع جناس در سطح کل سوره نیز‌ وجود دارد که گویای اهتمام قرآن کریم به همسانی واژگان در ساختار یک سوره است. همچنین، کارکردها و وجوه زیباشناختیِ این جناس‌های درون‌سوره‌ای در دو سطح دسته‌بندی می‌شوند: 1. کارکردهای معناشناختی: شامل انسجام متن، ایجاد تقابل و تناظر میان بخش‌های سوره و بازگشت به فضاهای معنایی طرح‌شده در متن؛ 2. کارکردهای زیبایی‌شناختی: شامل ایجاد نظم و تناسب در سطح سوره، ایجاد موسیقی‌آوایی‌، تکرار و بازی با ذهن. https://jquran.um.ac.ir/article_48283_b193a18acdf9844ca47c4fed6b46438d.pdf