دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 Analyzing Ṣadr al-Muta’allihīn’s Interpretive view regarding the verses 18 of Surah Āli­ʿImrān and 53 of Surah Fuṣṣilat تحلیل دیدگاه تفسیری صدرالمتألهین در ارتباط با آیات 18 سورۀ آل‌عمران و 53 سورۀ فصلت 9 31 47428 10.22067/jquran.2025.94294.1857 FA حجت اسعدی استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0001-8442-8765 علی عبداله زاده استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Journal Article 2025 07 07 Two noble Quranic verses, “Shahidallāhu annahū lāā ilaha ilā huwa” and “Awalam yak­fi birabbika annahū ‘alā kulli shay­in shahīd,” play a significant role in explaining the most important philosophical problem of Ṣadrā’s School, namely proving the Divine essence and essential unity (Tawḥīd) through Burhān al-Ṣiddīqīn (the argument of the veracious). In fact, the arguments that Ṣadr al-Muta’allihīn advances on the basis of these two verses are a form of philosophical interpretation of them. Using a descriptive-analytical method and based on library sources, this paper seeks to analyze Mullā Ṣadrā’s interpretive view regarding Q. 3: 18 and Q. 41: 53. The findings show that his interpretive view on Q. 3: 18 has been criticized. Still, his exegesis on Q. 41: 53 is confirmed by the apparent wording of the verse. Finally, after examining and rejecting the objections raised against this view and considering the verbal, contextual, and narrative indications, it has been assessed as acceptable and defensible.  دو آیهٔ شریفهٔ «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ» و «أَوَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ شَهید» نقش به‌سزایی در تبیین مهم‌ترین مسئلهٔ فلسفی مکتب صدرایی، یعنی اثبات ذات و توحید ذاتی حق‌تعالیٰ از طریق اقامهٔ برهان صدیقین ایفا می‌کنند. براهینی که صدرالمتألهین براساس این دو آیه اقامه کرده است، در واقع نوعی تفسیر فلسفی از آن‌ها به شمار می‌آید. این نوشتار که با روش توصیفی‌تحلیلی و براساس منابع کتابخانه‌ای سامان یافته است، درصددِ تحلیل دیدگاه تفسیری صدرالمتألهین نسبت به آیهٔ 18 سورهٔ آل‌عمران و آیهٔ 53 سورهٔ فصلت است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دیدگاه تفسیری ملاصدرا در خصوص آیهٔ 18 سورهٔ آل‌عمران نقد شده است؛ بااین‌حال، دیدگاه وی دربارهٔ آیهٔ 53 سورهٔ فصلت براساس ظاهر آیه تأیید می‌شود. درنهایت، پس از بررسی و رد اشکالات واردشده بر این دیدگاه و باتوجه‌به قراین لفظی، سیاقی و روایی، پذیرش آن ممکن و درخورِ دفاع ارزیابی شد. https://jquran.um.ac.ir/article_47428_930b056793a20ef9c3eb211fe63f434f.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 23 Rereading the Mechanisms of Intensity, Proportionality, and Eternality of the Hellfire Punishment in the Quran بازخوانیِ مکانیسمِ شدت، تناسب و ابدیت عذاب جهنم در قرآن 33 55 48204 10.22067/jquran.2026.97351.1932 FA حمیدرضا ایمانی فر استادیار گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-2778-4330 Journal Article 2026 01 27 With the aim of answering the contemporary challenges regarding the revelatory authority of the Quran in explaining the mechanism of retribution, this paper provides a systematic re-reading of the concepts of “intensity”, “proportionality”, and “eternality” of the Hellfire punishment. The main problem of this study is confronting the accusation of “irrationality of infinite retributions” through moving beyond popular interpretations and relying on the analysis of the linguistic structure of the Quran and the ontology of the eschatological body. Using a qualitative content analysis method with an inductive approach, this paper examines the semantic network of revealed words. The findings of the first part (statistical analysis of the words) show that the Quran employs the pattern of “lexical specification” and thereby restricts the qualifier of eternality(abadan) to a specific group of the obstinate, while for the majority of sinners it maintains finitude of punishment. By examining characteristics of the eschatological body in the second part, it becomes clear that, contrary to the biological laws of the natural world, the body has been designed around “preserving the consciousness of the perceiving self” and “continuation of speech” (nutq) so that heedfulness and cognitive awakening become possible. Based on “the principle of correspondence” and “embodiment of the deeds”, the results reveal that in Quranic logic, the punishment is not a mere physical retaliation. Instead, it is a developmental and restorative process for existential purification and restoration of humans to the orbit of divine all-encompassing mercy. Therefore, Hell is not a brutal dead-end, but rather a crucible for transformation which loses its justification through decaying transient dispositions and ultimately finds its true meaning in the light of God’s essential mercy. نوشتار حاضر با هدف پاسخ‌گویی به چالش‌های معاصر دربارهٔ اعتبار وحیانی قرآن در تبیین مکانیسم جزا، به بازخوانیِ نظام‌مند مفاهیم «شدت»، «تناسب» و «ابدیت» عذاب دوزخ می‌پردازد. مسئلهٔ اصلی تحقیق، مواجهه با اتهام «غیرعقلانی‌بودنِ کیفرهای نامتناهی» است؛ آن هم از رهگذر عبور از تفسیرهای عامیانه و تکیه بر تحلیل ساختار زبان‌شناختی قرآن و هستی‌شناسی کالبد اخروی. روش تحقیق مبتنی‌بر تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی و بررسی شبکهٔ معنایی واژگان وحیانی است. یافته‌های بخش نخست (تحلیل آماری واژگان) نشان می‌دهد که قرآن با بهره‌گیری از الگوی «تخصیص واژگانی»، قید ابدیت (ابداً) را به گروهی خاص از معاندان اختصاص داده و برای اکثریت گناهکاران، قائل به تناهی و پایان‌پذیری جزاست. در بخش دوم، با واکاوی ویژگی‌های کالبد اخروی روشن می‌شود که طراحی این کالبد برخلاف قوانین زیست‌شناسی جهان طبیعت، بر محور «صیانت از هوشیاریِ نفس مدرک» و «تداوم نطق» سامان یافته است تا امکان تنبّه و بیداریِ معرفتی فراهم شود. نتایج پژوهش براساس «اصل وفاق» و «تجسم اعمال» نشان می‌دهد که عذاب در منطق قرآنی، نه انتقامی صرفاً فیزیکی، بلکه فرایندی تکوینی و ترمیمی برای تطهیرِ وجودی و بازگرداندن انسان به مدار رحمت واسعهٔ الهی است. براین‌اساس، دوزخ نه بن‌بستی خشن، بلکه گدازگاهی برای استحاله است که با زوالِ ملکاتِ عرضی، موضوعیت خود را از دست می‌دهد و در نهایت، در افق رحمتِ ذاتی حق معنا می‌یابد. https://jquran.um.ac.ir/article_48204_2cb57605050b628f019002a2e8485f99.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 Analyzing the Expression “Baʿḍu al-Istibqāʾ” in Letter 73 of Nahj al-Balāqi through Criticizing the Views of Translators and Commentators تحلیل تعبیر «بَعْضُ الاِسْتِبْقَاءِ» در نامۀ ۷۳ نهج‌البلاغه با نقد دیدگاه‌های مترجمان و شارحان 57 81 47810 10.22067/jquran.2026.96505.1913 FA حسین براتی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-9722-0688 Journal Article 2025 11 14 Translators and commentators of Nahj al-Balāqi have interpreted the phrase “lawlā ba‘ḍu al-istibqāʾ lawaṣalat ilayka minnī qawāriʿu…” in Letter 73, particularly the term “al-istibqāʾ”, in different ways. The main question concerns Imam Alī’s intention (AS) in employing this term and its place within his political and ethical discourse. Uttered in the context of political dialogue and threat by Imam Ali (AS) against Muʿāwīyah, this phrase has been interpreted in different sources as “forbearance for communal benefit”, “avoidance of bloodshed”, “preservation of the Prophet and his household (Ahl al-Bayt) (AS) Tradition”, or “personal pardon toward Muʿāwīyah”. Using an analytical-critical method, this study aims to reconstruct the exact meaning of the phrase. By examining the lexical data, studying the historical usage of “al-istibqāʾ” in early texts and narrations, as well as analyzing parallel contexts in Nahj al-Balāqi, it becomes clear that the essential meaning of the term is “al-ibqā ̓ ʿalā al-ghayr bi al-ʿafw wa tark al-qatl”. Neglecting this fundamental denotation has led to misinterpretation and incorrect ta‘wīl among commentators and translators. According to the results, the Imam’s intended meaning of the term “baʿḍu al-istibqāʾ” was a kind of conscious and limited forgiveness and deliberate refraining from killing Muʿāwīyah to preserve the divine and moral reasoning (ḥujjat). From this perspective, the expression serves as an example of “ethical threat” within Nahj al-Balāqi, in which threat and forbearance are in judicious balance, thereby legitimizing the speaker’s authority within a divine and moral framework. مترجمان و شارحان نهج‌البلاغه در تفسیر عبارت «لَوْلا بَعْضُ الاِسْتِبْقَاءِ لَوَصَلَتْ إِلَیْکَ مِنِّی قَوَارِعُ...» در نامۀ ۷۳، به‌ویژه در فهم واژۀ «الاِسْتِبْقَاءِ»، برداشت‌های متفاوتی ارائه داده‌اند. پرسش اصلی این است که مقصود امام علی(ع) از این تعبیر چیست و چه جایگاهی در گفتمان سیاسی و اخلاقی ایشان دارد؟ این عبارت که در فضای گفت‌وگو و تهدید سیاسی امام(ع) در برابر معاویه مطرح شده، در منابع مختلف به مفاهیمی چون مدارا برای مصلحت امت، پرهیز از خون‌ریزی، صیانت از سنت نبوی و اهل‌بیت(ع) یا عفو شخصی نسبت به معاویه تفسیر شده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی‌انتقادی در پیِ بازسازی معنای دقیق این تعبیر است. واکاوی داده‌های لغوی، بررسی کاربرد تاریخی «استبقاء» در متون کهن و روایات و نیز تحلیل سیاق‌های مشابه در نهج‌البلاغه نشان می‌دهد که این واژه در اصل به‌معنای «الإبقاء علی الغیر بالعفو و ترک القتل» است. غفلت از این دلالت بنیادین، زمینه‌ساز تفسیرهای نادرست و گاه تأویلی توسط برخی شارحان و مترجمان شده است. حاصل آنکه، مراد امام(ع) از «بعضُ الاستبقاء»، نوعی عفو آگاهانه و محدود و پرهیز سنجیده از قتل معاویه با هدف حفظ حجت اخلاقی و الهی بوده است. از این منظر، تعبیر مذکور مصداقی از «تهدید اخلاقی» در نهج‌البلاغه به‌ شمار می‌رود که در آن، تهدید و مدارا در توازنی سنجیده قرار می‌گیرند تا اقتدار گوینده در چهارچوبی اخلاقی و الهی مشروعیت یابد. https://jquran.um.ac.ir/article_47810_0b2f35316681fe7170195aa447d0d3cc.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 Revising the Functions and Translations of “Min dūni” in the Quran on the basis of Frame Semantics بازنگری کارکردها و برگردان‌های «مِن دونِ» در قرآن بر مبنای معناشناسی قالبی 83 104 47499 10.22067/jquran.2025.92009.1844 FA سیدمهدی حسینی دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران 0009-0008-1521-3101 سیدحسین سیدی استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران 0000-0002-0057-3496 پویا شهریاری راد دانش‌آموختهٔ دکتری گروه زبان‌شناسی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران 0000-0002-2591-8526 Journal Article 2025 07 13 Viewing the word as a fundamental unit in discourse analysis plays a key role in the formation of the linguistic structure and, consequently, the translation system. The perspective on different dimensions of the word determines the method and approach adopted in translation. In the evolution of semantics, we have consistently witnessed a broadening perspective on the word. Meanwhile, “frame semantics”, with a cognitive approach, elevates the analytical level of the word beyond the boundaries of the sentence and context and seeks it in a set of language users’ mental and conceptual structures. In fact, the frameworks of conceptual metaphors constitute semantic frames within which the word gains meaning. The application of this theory in translation leads to the revision of the conceptual systems of both the source and target languages with the aim of exact reconstruction of the text. Still, according to this study, this matter has been neglected in the translation of the Quran, and thereby it has created a conceptual gap in comprehension and representation of meanings. So, using a descriptive-analytical method, this paper examines the functions of the compound “min dūni” in the Quranic framework and analyzes translators’ performance in its translation through a critical approach. According to the results, most translators have not been very successful in transferring and reconstructing the fluid multidimensional functions of this compound. نگرش به «واژه» به‌عنوان واحدی بنیادین در تحلیل گفتمان، نقشی کلیدی در شکل‌گیری ساختار زبان‌شناختی و به‌تبع آن نظام ترجمه‌ ایفا می‌کند. چگونگی نگاه به ساحت‌های مختلف واژه، تعیین‌کنندهٔ روش و رویکرد اتخاذشده در ترجمه است. در سیر تحول معناشناسی، همواره شاهد گسترش افق دید نسبت به واژه بوده‌ایم؛ در این میان، «معناشناسی قالبی» با رویکردی شناختی، سطح تحلیل واژه را از مرز جمله و بافت فراتر برده و آن را در مجموعه‌ای از ساختارهای ذهنی و مفهومیِ کاربران زبان می‌جوید. در واقع، چهارچوب‌های استعاره‌های مفهومی، قالب‌های معنایی را می‌سازد که واژه در درون آن‌ها معنا می‌یابد.کاربست این نظریه در ترجمه موجب بازنگری در نظام‌های مفهومی زبان مبدأ و مقصد برای بازسازی دقیق متن می‌شود؛ امری که به باور پژوهش حاضر تاکنون در ترجمهٔ قرآن مغفول مانده و خلئی مفهومی در درک و بازنمایی معانی ایجاد کرده است. ازاین‌رو، نوشتار حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی، کارکردهای ترکیب «من دون» را در چهارچوب قرآن بررسی کرده و با رویکردی انتقادی، عملکرد مترجمان را در برگردان آن واکاوی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که اغلب مترجمان در انتقال و بازسازی کارکردهای سیال و چندبُعدی این ترکیب موفقیت چندانی نداشته‌اند. https://jquran.um.ac.ir/article_47499_4a66ba27e2e2a6b9420c1011579a5f24.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 Mechanisms of Motion Employment in Surah al-Naml Based on Leonard Talmy’s Theory سازوکار‌های کاربرد عنصر حرکت در سورۀ نمل براساس نظریۀ «لئونارد تالمی» 105 127 48203 10.22067/jquran.2026.94941.1875 FA علی خالقی استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0001-6795-0930 جمال طالبی قره قشلاقی دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 10 01 Cognitive linguistics, one of the leading schools in modern linguistics, emphasizes the description and explanation of the language structure and function. “Leonard Talmy”, a theorist in this field, in his theory of “lexicalization”, examines the systematic relationship between specific semantic elements and particular morphemes. He believes that to determine the lexicalization pattern in languages, some semantic elements, such as “Motion,” can be considered independent of surface structures. The main basis of Talmy’s theory rests on the concept of “actual motion event” and its semantic components. Due to the narration of various stories full of dynamism (such as the story of the Prophet Solomon, the Queen of Sheba, and the ants) in Surah al-Naml, this surah offers an appropriate context for analysis within Talmy’s theory. So, this paper can uncover novel dimensions of narrative structure, temporal dynamism of the events, and their organization in the surah. Using a descriptive-analytical method and based on the motion elements in Talmy’s theory, this article examines the motion events in Surah al-Naml. According to the results, in the surah, the motion schemas are highly diverse, in such a way that the narrative of the Prophet Moses (AS) is a symbol of “stative and positional motion”. In contrast, the story of the Prophet Solomon (AS) and the hoopoe serves as a prominent example of “translational motion.” Finally, the interactions between the Prophet Solomon (AS) and other creatures, especially in the story of ants, clearly demonstrate “multi-directional motion”. زبان‌شناسی شناختی به‌عنوان یکی از مکاتب پیشرو در زبان‌شناسی نوین، بر توصیف و تبیین ساختار و نقش زبان تأکید می‌ورزد. «لئونارد تالمی»، از نظریه‌پردازان این حوزه، در نظریهٔ «واژگان‌شدگی» خود به بررسی ارتباط نظام‌مند میان عناصر معنایی ویژه و تک‌واژه‌های خاص می‌پردازد. او معتقد است برای تعیین الگوی واژگان‌شدگی در زبان‌ها، می‌توان عناصر معنایی همانند «حرکت» را مستقل از صورت‌های روساختی در نظر گرفت. شالودهٔ اصلی نظریهٔ تالمی بر مفهوم «رویداد حرکت واقعی» و مؤلفه‌های معنایی آن استوار است. در این میان، سورهٔ مبارکهٔ نمل به‌دلیل روایت داستان‌های گوناگون و سرشار از پویایی (همچون داستان حضرت سلیمان و ملکهٔ سبأ و مورچگان)، بستری مناسب برای تحلیل براساس نظریهٔ تالمی فراهم می‌آورد. ازاین‌رو، نوشتار حاضر می‌تواند به کشف ابعاد جدیدی از ساختار روایی، پویایی زمانی و چگونگی سازمان‌دهی رویدادها در این سوره دست یابد. جستار حاضر با رویکرد توصیفی‌تحلیلی و براساس مؤلفه‌های حرکت در نظریهٔ تالمی، رویدادهای حرکتی را در سورهٔ نمل بررسی می‌کند. حاصل آنکه، طرح‌واره‌های حرکتی در این سوره از تنوع بالایی برخوردارند، به‌گونه‌ای که داستان حضرت موسی(ع) نمادی از «حرکت ایستا و وضعی» است. در مقابل، داستان حضرت سلیمان(ع) و هدهد مصداق بارزی از «حرکت انتقالی» بوده و درنهایت، تعاملات میان حضرت سلیمان(ع) و سایر موجودات، به‌ویژه در داستان مورچگان، به‌خوبی نمایش‌دهندهٔ «حرکت چندجهتی» است. https://jquran.um.ac.ir/article_48203_d8bda5b68162a80bdb2df6313bbf7536.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 Intra-surah Jinās; Case Studies of Surshs “al-Dhāriyāt”, “al-Ṫūr”, “al-Najm”, “al-Qamar”, and “al-Raḥmān”, جناس درون‌سوره‌ای: مطالعۀ موردی سوره‌های ذاریات، طور، نجم، قمر و الرحمن 129 158 48283 10.22067/jquran.2026.97658.1946 FA حسن خرقانی استاد گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران 0009-0006-5824-5029 Journal Article 2026 02 02 The Quranic vocabulary exhibits phonetic cohesion externally and semantic coherence internally. Paronomasia (Jinās) is a literary device that contributes to this structural homogeneity. The previous studies have mainly addressed Jinās at the level of the hemistich, poetic line, within a prose clause, and between adjacent ones. Still, this article aims to analyze Jinās on a broader scale, that is, “in the context of the surah” and beyond adjacent verses. Using a descriptive-analytical method, this paper examines five surahs, namely “al-Dhāriyāt”, “al-Ṫūr”, “al-Najm”, “al-Qamar”, and “al-Raḥmān”, as samples. According to the results, these surahs, in addition to repetition, contain all kinds of Jinās at the whole surah level, indicating the Quran's attention to lexical uniformity within a surah’s structure. Also, the functions and aesthetic dimensions of these intra-surah Jināses can be classified into two categories: 1) Semantic functions, including text cohesion, creating contrast and correspondence between different sections of the surah, and returning to the semantic spaces outlined in the text. 2) Aesthetic functions, including the creation of order, proportion at the surah level, and phonetic music, repetition, and playing with the mind. واژگان قرآنی از منظر بیرونی دارای انسجام آوایی و از منظر درونی، واجد هم‌بستگی معنایی هستند؛ ازجمله عواملی که به این هم‌شکلیِ ساختاری کمک می‌کند، بهره‌گیری از آرایهٔ «جناس» است. در پژوهش‌های پیشین، جناس عمدتاً در سطح مصرع، بیت یا درون فقره و فقراتِ کنار هم در نثر مطرح بوده است، اما این مقاله در پی واکاوی جناس در مقیاس کلان‌تر، یعنی در «بافت سوره» و فراتر از آیات مجاور است.این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی،‌ پنج سورهٔ «ذاریات، طور، نجم، قمر و الرحمن» را به‌عنوان نمونه بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در این سوره‌ها، افزون‌بر تکرار، انواع جناس در سطح کل سوره نیز‌ وجود دارد که گویای اهتمام قرآن کریم به همسانی واژگان در ساختار یک سوره است. همچنین، کارکردها و وجوه زیباشناختیِ این جناس‌های درون‌سوره‌ای در دو سطح دسته‌بندی می‌شوند: 1. کارکردهای معناشناختی: شامل انسجام متن، ایجاد تقابل و تناظر میان بخش‌های سوره و بازگشت به فضاهای معنایی طرح‌شده در متن؛ 2. کارکردهای زیبایی‌شناختی: شامل ایجاد نظم و تناسب در سطح سوره، ایجاد موسیقی‌آوایی‌، تکرار و بازی با ذهن. https://jquran.um.ac.ir/article_48283_b193a18acdf9844ca47c4fed6b46438d.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 A Semantic Analysis of Ḍarb in the Narrations on the Children’s Ḍarb for Prayer: A Critique of “Commitment” and “Ja‘li shar‘ī” Readings تحلیل معناشناختی مفهوم «ضرب» در روایات ضرب کودکان برای نماز: نقدی بر دو قرائتِ التزام و جعل شرعی 159 184 48030 10.22067/jquran.2026.95276.1884 FA حجت اله دهقانی پژوهشگر پژوهشگاه فقه نظام، قم، ایران 0009-0006-1802-0239 Journal Article 2025 09 24 One of the important challenges in jurisprudential and educational analysis of narrations concerning children’s ḍarb for prayer is disagreement over the meaning of the term “ḍarb”. The existing research background has primarily been based on two readings of this term: “corporal punishment” and “commitment”. However, no study has ever comprehensively examined all the possible meanings of the root “ḍ-r-b”. Furthermore, no one has yet proposed “ja‘li shar‘ī” (divine-juristic enactment) as a third interpretive possibility. Using a descriptive-analytical method and based on lexical examination, comparative study of Quranic usages, and contextual analysis of five main narrations, this article compares and analyzes three interpretations: “corporal punishment”, “commitment”, and “ja‘li shar‘ī”. The findings show that although the “ja‘li shar‘ī” reading is an innovative concept, it faces serious lexical and syntactic problems and is inconsistent with the context of traditions. Also, regarding the “commitment” reading, it does not possess sufficient soundness, as it lacks lexical support and conflicts with the syntactic structure of narrations. In contrast, by considering the lexical meaning of the root “ḍ-r-b”, textual indications in the narrations concerning the children and its similar usage in other educational traditions, it becomes clear that the “corporal punishment” interpretation is more consistent with the available evidence. Accordingly, the interpretation of the term “ḍarb” in the narrations regarding the children’s prayer is explicable within the framework of the concept “punishment”. This finding can serve as a basis for organizing educational views and resolving existing disagreements over the analysis of these narrations. اختلاف دیدگاه‌ها دربارهٔ معنای «ضرب» در روایات مربوط به ضرب کودکان برای نماز، ازجمله چالش‌های مهم در تحلیل فقهی و تربیتی این روایات است. پیشینهٔ پژوهش موجود عمدتاً بر دو قرائت استوار بوده است: برداشت «تنبیه بدنی» و تفسیر «التزام». بااین‌حال، تاکنون هیچ پژوهشی به بررسی جامع همۀ معانی محتمل مادهٔ «ضرب» نپرداخته و به‌ویژه احتمال «جعل شرعی» را به‌عنوان تفسیر سوم مطرح نکرده است.این نوشتار با روش توصیفی‌تحلیلی و براساس بررسی لغوی، تطبیق استعمالات قرآنی و تحلیل سیاقی پنج روایت اصلی، سه قرائت «تنبیه بدنی»، «التزام» و «جعل شرعی» را تحلیل و مقایسه می‌کند.یافته‌ها نشان می‌دهد که قرائت «جعل شرعی» باوجود ابتکار معنایی، در سطح لغوی و نحوی با اشکالات جدی روبه‌روست و با سیاق روایات نیز سازگار نیست. همچنین قرائت «التزام» به‌دلیل فقدان پشتوانهٔ لغوی و تعارض با ساختار نحوی روایات، از استحکام کافی برخوردار نیست. در مقابل، قرائت «تنبیه بدنی» باتوجه‌به معنای لغوی مادهٔ «ضرب»، قراین متنی در روایات مربوط به کودکان و کاربرد مشابه آن در سایر روایات تربیتی، با شواهد موجود انطباق بیشتری دارد.براین‌اساس، تفسیر «ضرب» در روایات نماز کودکان در چهارچوب مفهوم «تنبیه» تبیین‌شدنی است و این نتیجه می‌تواند مبنایی برای سامان‌دهی دیدگاه‌های تربیتی و رفع اختلاف‌نظرهای موجود در تحلیل این روایات باشد. https://jquran.um.ac.ir/article_48030_e00747f11c12e85717de726cc6c2f188.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 The Application of Ijtihad in Rijāl Science through the Ijtihadī and Taqlīdī Approaches کاربست اجتهاد در علم رجال با دو رویکرد تقلیدی و اجتهادی 185 207 44914 10.22067/jquran.2024.83121.1559 FA مهدی زره ساز دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0009-0009-7185-2247 حسن نقی زاده استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0001-8185-7767 Journal Article 2023 06 30 The science of Rijāl, as a branch of Islamic sciences, is concerned with identifying hadith narrators’ identity and status. It has a special position in validating āḥād narrations and can be considered a fundamental prerequisite for attaining the faculty of Ijtihad (independent reasoning). This paper aims to examine the possibility of applying Ijtihad in the science of Rijāl and compare the scope of Ijtihad application through two approaches: Ijtihadī and Taqlīdī (imitative). The method of this paper is descriptive-analytical. The findings show that Ijtihad is indispensable in both approaches. However, in the Taqlīdī approach, it is limited to the efforts made for discovering the opinion of earlier Rijāl scholars regarding the narrators, whereas in the Ijtihadī approach, Ijtihad has a broader scope and the process of “Jarḥ and Taʿdīl” (criticism) of narrators is done without following the earlier Rijāl scholars’ views and by using all available indications and evidence. In any case, the presence of the Ijtihad element in the science of Rijāl is an undeniable necessity. علم رجال به‌عنوان یکی از شاخه‌های علوم اسلامی عهده‌دار شناسایی هویت و احوال راویان احادیث است. این علم در اعتبارسنجی اخبار آحاد جایگاهی ویژه‌ دارد و می‌توان آن را از مقدمات اساسی دستیابی به ملکهٔ اجتهاد دانست. هدف این نوشتار، امکان‌سنجی اِعمال اجتهاد در علم رجال است و در آن، گسترهٔ کاربست اجتهاد با دو رویکرد تقلیدی و اجتهادی مقایسه می‌شود.این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی سامان یافته و در نهایت به این نتیجه دست یافته است که در هر دو رویکرد، اجتهاد امری اجتناب‌ناپذیر است؛ با این تفاوت که در رویکرد تقلیدی، اجتهاد به تلاش‌هایی محدود می‌شود که در راستای کشف نظر رجالیان پیشین دربارهٔ راویان صورت می‌گیرد، اما در رویکرد اجتهادی، قلمروِ اجتهاد گسترده‌تر است و فرایند جرح‌وتعدیل راویان بدون تقلید از آرای رجالیان پیشین و با بهره‌گیری از تمامی قراین و شواهد بررسی می‌شود. درهرصورت، حضور عنصر اجتهاد در علم رجال ضرورتی انکارناپذیر است. https://jquran.um.ac.ir/article_44914_c975f21874ed5bb553d3e61d41244688.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 Explaining Theistic Dimensions of Infāq in the Quran through Psychosocial Mechanisms: A Critique of Social Exchange Theory تبیین ابعاد توحیدی انفاق در قرآن با تکیه بر مکانیسم‌های روان‌شناختی-اجتماعی (نقدی بر نظریۀ مبادلۀ اجتماعی) 209 238 48284 10.22067/jquran.2026.97459.1938 FA نعمت الله فیروزی استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکدهٔ الهیات، دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران 0000-0001-6692-2479 ریحانه قوی پنجه دانشجوی کارشناسی ارشد گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکدهٔ الهیات، دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع)، مشهد، ایران 0009-0001-2985-3838 Journal Article 2026 01 17 Infāq (spending money), as a fundamental moral and social act in the holy Quran, not only has tangible external effects but also promises lasting peace. This article aims to explain the psychosocial mechanisms of Infāq on subjective well-being and to critique Social Exchange Theory. The main problem is the inadequacy of rational-exchange frameworks to explain theistic principles of Infāq, which are accompanied by the intention of “ibtiqāʾ wajhillāh” (seeking the pleasure of God) and the promise of peace. The article method consists of qualitative content analysis of the verses, a critique of Social Exchange Theory, and integrating it with positive psychology and neuroscience. According to the results, Quranic Infāq is an intelligent and existential mechanism that is beyond mere financial transfer and enhances well-being through four pathways: 1) Transcendent meaning-making: transformation of the act into worship. 2) Emotional regulation: the reduction of negative emotions and activation of the brain’s reward system. 3) Social capital reinforcement: the generation of trust and solidarity. 4) Personality development and self-purification. The innovation of this study lies in proposing an integrative analytical framework of “Divine-Social Exchange” that overcomes the limitations of classical exchange theory and integrates material, social, psychological and transcendent dimensions of Infāq. The study reveals that the Quranic promise of tranquility is consistent with findings in psychology and neuroscience and can serve as a basis for designing psychotherapeutic interventions and social policymaking. انفاق، به‌عنوان کنشی اخلاقی-اجتماعیِ بنیادین در قرآن کریم، افزون‌بر آثار ملموس بیرونی، وعدۀ آرامشی پایدار را نیز به‎همراه دارد. این پژوهش با هدف تبیین مکانیسم‌های روان‎شناختی-اجتماعی انفاق بر بهزیستی ذهنی و با نقد نظریهٔ مبادلهٔ اجتماعی انجام شده است. مسئلهٔ اصلی پژوهش، ناتوانی چهارچوب‌های عقلانی-مبادله‌ای در تبیین مبانی توحیدیِ انفاق است؛ مبانی‌ای که با نیت «إِبْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ» و وعدهٔ آرامش همراه است. روش پژوهش شامل تحلیل محتوای کیفی آیات، نقد نظریهٔ مبادله و تلفیق آن با روان‎شناسی مثبت‌نگر و علوم اعصاب است. یافته‌ها نشان می‌دهد که انفاق قرآنی، مکانیسمی هوشمند و وجودی فراتر از انتقال مالی است که از چهار مسیر بهزیستی را محقق می‌سازد: ۱. معنابخشی متعالی: تبدیل کنش به عبادت، ۲. تنظیم هیجانی: کاهش هیجانات منفی و فعال‌سازی سیستم پاداش مغز، ۳. تقویت سرمایهٔ اجتماعی: ایجاد اعتماد و هم‎بستگی؛ ۴. رشد شخصیتی و تزکیهٔ نفس.نوآوری پژوهش، ارائهٔ چهارچوب تحلیلی‌تلفیقی «مبادلهٔ الهی-اجتماعی» است که محدودیت‌های نظریهٔ مبادلهٔ کلاسیک را پوشش داده و ابعاد مادی، اجتماعی، روانی و متعالی انفاق را یکپارچه می‌سازد. این مطالعه نشان می‌دهد وعدهٔ قرآنی آرامش با یافته‌های روان‎شناسی و علوم اعصاب همسویی دارد و می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات روان‌درمانی و سیاست‌گذاری‌های اجتماعی قرار گیرد. https://jquran.um.ac.ir/article_48284_c338a0579fa839b89db052e9db458a48.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 A Critical Analysis of the Article “Interpretive Rereading of Surah al-Masad” تحلیلی آسیب‌شناسانه بر مقالۀ «بازخوانی تفسیری سورۀ مسد» 239 265 48285 10.22067/jquran.2026.97773.1951 FA حمید نادری قهفرخی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران 0000-0003-3132-5388 Journal Article 2026 02 09 Based on lexical, theological, and historical evidence, the authors of the article “Interpretive Rereading of Surah al-Masad” argue that, contrary to the popular interpretation, this surah does not denote the curse and hellishness of Abū Lahab and his wife in the hereafter but rather conveys the Quran’s prediction of their incendiary actions against the Prophet (PBUH) in this world and their failure. Evaluating the article’s evidence and examining its strengths and ambiguities necessitate rereading it to reveal new dimensions of the surah. A critical analysis of the aforementioned view shows that although this hypothesis is novel, it faces significant challenges. Firstly, from a lexical point of view, the root “t-b-b” is capable of conveying the meaning of curse even without the preposition lām, and the term “ṣalā” cannot mean “incendiary action”. Secondly, the view not only fails to resolve the theological doubt of “Abū Lahab’s compulsion to become hellish”, but it itself falls into this doubt in another way. Thirdly, the sequence of revelation of the Quranic surahs cannot prove that Surah al-Masad was revealed after Abū Lahab’s obstructionism during the event of “indhār al-ashīrat al-aqrabīn” (warning the close relatives) and the appointment of Ali (AS) as the Prophet’s minister. برخی محققان در مقاله‌ای با عنوان «بازخوانی تفسیری سورهٔ مسد» با استناد به دلایل لغوی، کلامی و تاریخی بر این باورند که این سوره برخلاف تفسیر مشهور، بر نفرین و جهنمی‌شدن ابولهب و همسرش در آخرت دلالت ندارد، بلکه گویای پیشگویی قرآن دربارهٔ آتش‌افروزی این دو علیه پیامبر اکرم(ص) در همین دنیا و ناکامی آنان است. ارزیابی ادلهٔ این مقاله و واکاوی نقاط قوّت و مبهم آن، ضرورت بازخوانی آن را برای روشن‌شدن ابعاد تازه‌ای از این سوره آشکار می‌سازد. تحلیل انتقادی دیدگاه مذکور نشان می‌دهد که باوجود بدیع‌بودن فرضیه، با چالش‌های مهمی روبه‌روست: زیرا اولاً از جهت لغوی، مادهٔ «تبّ» بدون حرف جر «لام» نیز توانایی رساندن معنای نفرین را دارد و واژهٔ «صلی» نمی‌تواند به‌معنای «آتش‌افروزی» باشد؛ ثانیاً شبههٔ کلامی «مجبوربودن ابولهب برای جهنمی‌شدن»، با این دیدگاه نه‌تنها برطرف نمی‌شود، بلکه به شکل دیگر متوجه خود این دیدگاه می‌شود؛ ثالثاً سیر نزول سوره‌های قرآن نمی‌تواند اثبات کند که نزول سورهٔ مسد پس از کارشکنی‌های ابولهب در جریان «انذار عشیرة الاقربین» و انتصاب حضرت علی(ع) به‌عنوان وزیر پیامبر(ص) بوده است. https://jquran.um.ac.ir/article_48285_2bd1085a1a5e6f23860f2b30f0b93f33.pdf

دانشگاه فردوسی مشهد علوم قرآن و حدیث 2008-9120 58 1 2026 08 31 The Causal Cycle of Defense Mechanisms in Quranic Personalities of Joseph’s Brothers چرخۀ ارتباطی مکانیسم‌های دفاعی در شخصیت قرآنی برادران حضرت یوسف(ع) 267 288 48123 10.22067/jquran.2026.96017.1899 FA علی اکبر نورسیده دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0000-0002-1158-1395 مدیحه کریمی دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0009-0008-7472-4307 Journal Article 2025 10 17 The Quranic narratives are more than mere historical accounts and provide a rich ground for psychological analysis. Although the story of the Prophet Joseph (AS) has a high position in religious texts, it has rarely been examined from a psychological perspective within a systematic framework. Based on Sigmund Freud's theory of “defense mechanisms”-according to which the “ego” resorts to unconscious methods when it encounters anxiety- this paper aims to examine the formation of the causal cycle of defense mechanisms in the Prophet’s brothers and the role of “ego maturation” and “reality invalidation” in their psychological transformation. Using a qualitative content analysis method, the findings indicate that the brothers’ defense mechanisms functioned within a four-stage cycle and led to their destructive behaviors. This cycle begins with “rationalization” to justify the sinful behavior, is reinforced with displacing anger from the father to the Prophet Joseph (AS) and projecting the deviation onto the father, and ultimately peaks in acting out (throwing the Prophet into the well). The encounter with the Prophet Joseph (AS) and invalidation of reality are the factors that break this cycle, whereby, through recourse to the mechanism of “undoing,” “the mature ego” achieves integration and balance. داستان‌های قرآنی، فراتر از روایت‌های تاریخی، بستری غنی را برای تحلیل‌های روان‌شناختی فراهم می‌کنند. باوجود جایگاه والای داستان حضرت یوسف(ع) در متون دینی، واکاوی آن با رویکرد‌های روان‌شناختی در چهارچوبی نظام‌مند کم‌تر مدِّنظر قرار گرفته است. نوشتار حاضر در پرتوِ نظریهٔ «مکانیسم‌های دفاعی» زیگموند فروید، که بر مبنای آن «منِ فرد» در مواجهه با اضطراب به روش‌های ناهوشیاری متوسل می‌شود، بر آن است تا چگونگی شکل‌گیری چرخهٔ ارتباطی مکانیسم‌های دفاعی برادران آن حضرت و نقش «بلوغ من» و «ابطال واقعیت» را در تحول روانی آن‌ها تبیین کند.نتایج این جستار که با روش تحلیل محتوای کیفی به دست آمده، نشان می‌دهد که مکانیسم‌های دفاعی برادران در قالب چرخه‌ای چهارمرحله‌ای عمل کرده‌ و به رفتارهای مخرّب آن‌ها انجامیده است. این چرخه با «دلیل‌تراشی» برای توجیه رفتار گناه‌آلود آغاز شده، با جابه‌جایی خشم از پدر به حضرت یوسف(ع) و فرافکنی عامل گمراهی به پدر تقویت می‌شود و درنهایت با «برون‌ریزی» (قراردادن حضرت در چاه) به اوج می‌رسد. مواجهه با حضرت یوسف(ع) و ابطال واقعیت، عامل شکست این چرخه است؛ به‌گونه‌ای که «منِ بالغ» با توسل به مکانیسم «بی‌اثرسازی» به یکپارچگی و تعادل دست می‌یابد. https://jquran.um.ac.ir/article_48123_146872de864d8019276493ea5c0e7389.pdf