Quran and Hadith Studies

Quran and Hadith Studies

An Analysis of the Semantic Network of Rajāʾ (Hope) in Light of Substitutive and Oppositional Terms in the Qurʾan

Document Type : Research Article

Authors
1 MA Graduate in Qur’anic Sciences, Faculty of Qur’anic Studies, University of Qur’anic Sciences and Teachings, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Qur’anic Sciences, Faculty of Qur’anic Studies, University of Qur’anic Sciences and Teachings, Qom, Iran
3 Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
Abstract
Semantic analysis of Qurʾanic vocabulary and the clarification of semantic relations among words within a network of meanings constitute an important approach to understanding revelatory knowledge. One of the terms requiring such analysis is rajāʾ (hope). The central question of this study concerns the semantic domain attributed to rajāʾ in the Qurʾan. The research hypothesis holds that, according to the Qurʾan, the core of the semantic network of rajāʾ is divine mercy and forgiveness. The study adopts a descriptive method in data collection and employs paradigmatic (substitutional) relations as a key analytical tool in semantic network analysis. The findings indicate that rajāʾ and its derivatives in the Qurʾan and in exegetical sources carry at least four meanings: hope or expectation, delay, fear, and direction or domain. Based on their relationship to rajāʾ, substitute terms are classified into three categories: direct substitutes, oppositional substitutes, and implicative (contextual) substitutes. Direct substitutes include amal, intiẓār, umniyya, ṭamaʿ, tawaqquʿ, taraqqub, laʿalla, and ʿasā; oppositional substitutes include qunūṭ, yaʾs, khawf, and khāba; and implicative substitutes include mercy, forgiveness, glad tidings, and related concepts. Considering the frequency of these substitutes in the Qurʾan, the semantic network reveals that the conceptual core of rajāʾ centers on divine attributes, particularly forgiveness. This demonstrates that genuine and authentic hope, from the Qurʾanic perspective, is hope directed toward God and His forgiveness.
Keywords
Subjects

Qurān-i Karīm.
Abū  al-Futūḥ Rāzī, Ḥusayn ibn ʻAlī. Rawḍ  al-Jinān wa Rūḥ al-Janān fī Tafsīr al-Qurān. researched by Muḥammad Jaʻfar ḥaqī va Muḥammad Maḥdī Nāṣiḥ. Mashhad: Bunyād-i Pazhūhish-hā-yi Islāmī Āstān-i Quds-i Rażavī. Chāp-i Awwal, 1988/1408.
Ālūsī, Sayyid Maḥmūd. Rūḥ al-Maʿānī fī Tafsīr al-Qurān al-ʿAẓīm. researched by ʻAlī ʻAbd al-Bārī ʻAṭīya. Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyya, 1994/1415.
ʻĀmilī, Ibrāhīm. Tafsīr ʻĀmilī. researched by ʻAlī Akbar Ghafārī. Tehran: Intishārāt-i Ṣadūq, Chāp-i Awwal,  1982/1360.
ʿAskarī, Ḥasan ibn ʻAbd Allah. al-Furūq fī al-Lugha. Beirut: Dār al-Āfāq al-Jadīda. 2022/1400.
Bāqirī Nūzarī, Muṣṭafā va Ibrāḥīm Falāḥ. "Justijūy Maʻnāshināsī Umīd dar Qurān bā Tikīyih bar Ravābiṭ Hamnishīnī". Muṭāliʻāt Taʾwīl Qurān. Durih-yi 4, no. 6 (spring and summer 2022/1400): 110-135.
Fakhr Rāzī, Muḥammad ibn ʻUmar . Mafātīḥ al-Ghayb. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Tūrāth al-ʻArabī. 1999/1420.
Farāhīdī, Khalīl ibn Aḥmad. Kitāb al-ʻAyn. Qum: s.n. Chāp-i Duwum, 1989/1409.
Fayḍ Kāshānī, Muḥammad ibn Shāh Murtaḍā. al-Maḥjja al-Bayḍāʾfī Tahdhīb al-Iḥyāʾ. Qum: Mūʾassisa al-Nashr al-Islāmī al-Tābiʿa li-Jamāʿah al-Mudarrisīn bi Qum. S.d.
Fayḍ Kāshānī, Mulā Muḥsin. Tafsīr al-Ṣāfī. researched by Ḥusayn Aʻlamī, Tehran: Intishārāt al-Ṣadr. Chāp-i Duwum, 1994/1415.
Fayyūmī, Aḥmad ibn Muḥammad. al-Miṣbā  al-Munīr  fī Gharīb al-Sharḥ al-Kabīr. Qum: s.n. Chāp-i Duwum, 1993/1414.
Ibn ʻĀshūr, Muḥammad  ibn Ṭāḥir. al-Taḥrīr wa al-Tanwīr. Beirut: Mūʾassisa al-Tārīkh, Chāp-i Awwal, s.d. 
Ibn Fāris, Aḥmad. Muʿjam  Maqāyīs al-Lugha. ed. ʻAbd al-Salām Muḥammad Hārūn. Qum: Maktab al-Aʻlām al-Islāmī, 1984/1404.
Ibn Manẓūr, Muḥammad ibn Mukarram. Lisān al-ʿArab. Beirut: Dār al-Fikr li-l-Ṭibāʻa wa-al-Nashr wa al-Tawzīʿ, Dār Ṣādir, Chāp-i Sivum, 1993/1414.
Ibyārī, Ibrāhīm. al-Mawsūʿa al-Qurānīya. Cairo: Mūʾassisa Sijil al-ʿArab, 1974/1394.
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Adab Fanāy Muqarabān. researched by Muḥammad Ṣafāyī. S.l. s.n. Chāp Haftum, 1969/1389. 
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Adab Fanāy Muqarabān. researched by Qanbar ʻAlī Ṣamadī va Iḥsān Ibrāhīmī. S.l. s.n. Chāp-i Awwal, 2014/1393.
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Adab Fanāy Muqarabān. researched by Qanbar ʻAlī Ṣamadī. S.l. s.n. Chāp-i Awwal, 2020/1398.
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Imām Maḥdī(AS); Mavjūd Mavʻūd. researched by Sayyid  Muḥammad Ḥasan Mukhbir. S.l. s.n. Chāp-i Shishum, 1969/1389. 
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Intiẓār Bashar az Dīn. researched by Muḥammad Riżā Muṣṭafāpūr. S.l. s.n. Chāp-i Panjum, 2011/1389.
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Sarchishmih Andīshih. researched by ʻAbbās Raḥīmīyān Muḥaqiq. S.l. s.n. Chāp-i Panjum, 2008/1386.
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Tasnīm. researched by ʿAbd al-Karīm ʻĀbidīnī. S.l. s.n. Chāp-i Duwum, 1968/1388.
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Tasnīm. researched by Aḥmad Qudsī. S.l. s.n. Chāp-i Panjum, 1969/1389.
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Tasnīm. researched by Ḥasan Vāʿizī Muḥammadī. S.l. s.n. Chāp-i Chāhārum, 1968/1388.
Javādī ʻĀmilī. ʻAbd Allah. Tasnīm. researched by Saʿīd Band ʻAlī. s.l. s.n. Chāp-i Sivum, 2011/1389.
Kulīnī, Muḥammad ibn Yaʿqūb. al-Kāfī. Qum: s.n. Chāp Awwal, 2008/1429.
Maḥallī, Jalāl al-Dīn va Jalāl al-Dīn Suyūtī. Tafsīr  al-Jalālayn. researched by ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Bakr Suyūtī. Beirut: Mūʾassisa  al-Nūr li-l-Maṭbūʻāt. Chāp-i Awwal,  1995/1416.
Makārim Shīrāzī, Nāṣir. al-Amthal  fī Tafsīr Kitāb Allah al-Munzal. Qum: Madrisah-yi Imām ʿAlī ibn Abī  Ṭālib (AS), Chāp-i Awwal, 2001/1421.
Makārim Shīrāzī, Nāṣir. Tafsīr-i  Numūnah. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmīyya. 1996/1374.
Malikī, Muḥammad Bāqir. Manāhij al-Bayān fī Tafsīr al-Qurān. Tehran: Vizārat-i Farhang va Irshād-i Islāmī, Chāp-i Awwal, 1993/1414.
Muḥaqqiqīyān, Zahrāv va Aʻẓam Parcham. "Taḥlīl Akhlāqī Umīd bā Taʾkīd bar Āyāt-i Qurān Karīm". Pazhūhishnāmih-yi Akhlāq, yr. 4, no. 13 (autumn 2012/1390): 93-118.
Muṣṭafavī, Ḥasan. Al-Taḥqīq fī Kalamāt al-Qurān al-Karīm. Beirut, Landan, Cairo:  Dār al-Kutub al-ʻIlmīyya; Markaz-i Nashr-i Āsār al-ʿAllāmah al-Muṣṭafawī, 2009/1430.
Muṭaharī, Murtażā. Ḥikmat-hā va Andarz-hā. Tehran: Ṣadrā, 2011/1390.
Qumī Mashhadī, Muḥammad ibn Muḥammad Riżā. Tafsīr Kanz al-Daqāʾiq wa Baḥr al-Gharāʾib. researched by Ḥusayn  Dargāhī. Tehran: Sāzimān-i Chāp va Intishārāt VizāratIrshād Islāmī. 1990/1368.
Qurashī Bunābī, ʻAlī Akbar. Qāmūs Qurān. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmīyya. Chāp-i Shishum, 1992/1412.
Rāghib Iṣfahānī, Ḥusayn  ibn Muḥammad. Mufradāt al-Alfāẓ al-Qurān. Researched by Ṣafwān ʻAdnān Dāwūdī. Damascus: Dār al-Qalam- Dār al-Shāmīya, Chāp-i Awwal, 1992/1412.
Sabzawārī Najafī, Muḥammad ibn Ḥabīb Allāḥ. al-Jadīd fī Tafsīr al-Qurān al-Majīd. Beirut: Dār al-Taʻāruf li-l-Maṭbūʻāt, Chāp-i Awwal, 1986/1406.
Ṣafavī, Kūrush. Darāmadī bar Maʻnāshināsī. Tehran: Sūrah-yi Mihr, Chāp-i Sivum, 1968/1387.
Sharbāṣī, Aḥmad. al-Mawsūʿa Akhlāq al-Qurān. Beirut: Dār al-Rāyid al-ʻArabī, Chāp-i Duwum, 1987/1407.
Suyūtī, ʿAbd al-Raḥmān ibn abī bakr. al-Durr al-Manthūr fī al-Tafsīr al-Maʾthūr. Qum: Kitābkhānih-yi Āyat Allāh Marʻashī Najafī. Chāp-i Awwal,  1984/1404.
Ṭabarsī. Faḍl ibn Ḥasan. Majmaʻ al-Bayān fī Tafsīr al-Qurān. researched by Muḥammad Jawād Balāghī, Tehran: Intishārāt-i Nāṣir Khusrū. Chāp-i Sivum. 1994/1372.
Ṭabāabāyī, Sayyid Muḥammad Ḥusayn. al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurān. Qum: Daftar Intishārāt-i Islāmī Jāmiʿah-yi Mudarrisīn Ḥawzah-yi ʻIlmīyah Qum, Chāp-i Panjum, 1417.
Ṭurayḥī, Fakhr al-Dīn ibn Muḥammad. Majmaʿ al-Baḥrayn. Tehran: s.n. Chāp-i Sivum, 1997/1375.
Ṭūsī, Muḥammad ibn Ḥasan. al-Tibyān fī Tafsīr al-Qurān. researched by Aḥmad Qaṣīr ʻĀmilī, Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Tūrāth al-ʻArabī. Chāp Awwal, s.d.
Zabīdī, Muḥammad Murtażā. Tāj al-ʿArūs min Jawāhir al-Qāmūn. Beirut: s.n. Chāp-i Awwal, 1993/1414.
Zamakhsharī, Maḥmūd. al-Kashāf ʿan Ḥaqāʾiq Ghawāmi al-Tanzīl. Beirut: Dār al-Kitāb al-ʻArabī, Chāp-i Sivum, 1987/1407.
 
 
Send comment about this article
Enter Name.
Enter a valid email address.
Enter a vaid affiliation.
Enter comments (At leaset 10 words)
CAPTCHA Image
Enter Security Code Correctly.
Volume 57, Issue 2 - Serial Number 115
Autumn & Winter 2025-2026
February 2026
Pages 67-95

  • Receive Date 12 May 2025
  • Revise Date 25 September 2025
  • Accept Date 02 November 2025