علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

بررسی و نقد مولفه‌های تفسیر کلامی زمخشری در انگاره طبرسی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد
3 استاد دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
برغم قرابت رویکرد عقلی امین الاسلام طبرسی و جارالله زمخشری در مسائل اساسی توحید و عدل، بررسی تفسیر کلامی طبرسی ره در جوامع الجامع که ناظر به آراء کلامی کشاف زمخشری نگاشته شده است، نشان از تفاوت عقلانیت شیعه و معتزله در تفسیر این‌گونه آیات قرآن کریم دارد. مبنا و روش طبرسی حاکمیت عقل توام با نقل و مبنای اساسی زمخشری، اعتماد به عقل حاکم بر نقل است. در این مقاله با بررسی تطبیقی اشتراکات و تمایزات رویکرد عقلانی شیعه و معتزله در این عرصه، عمده‌ترین آسیب‌های مبنایی و روشی مولفه‌های تفسیر کلامی کشاف ازدیدگاه طبرسی، تبیین گردیده است.
کلیدواژه‌ها

1- ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغه، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، 1961 م
2- ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارالصادر، للطباعه و النشر بیروت، 1386 ق.
3- ابن بطوطه، محمود بن ابراهیم، رحله ابن بطوطه، تحقیق علی المنتصر الکتانی، بیروت، موسسه الرساله، 1405 ق.
4- ابن عبد ربه، أحمد بن محمد، العقد الفرید، المکتبه الشامله، بی‌تا.
5- ابن‌حجرعسقلانی، احمدبن علی، الکافی الشاف فی تخریج احادیث الکشاف، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418 ق.
6- ابوزید، نصرحامد، مفهوم النص، ترجمه مرتضی کریمی نیا، طرح نو،1380.
7- ادنه وی، احمد بن محمد، طبقات المفسرین، مدینه، مکتبه العلوم و الحکم، 1417 ق.
8- باثورث، سلجوقیان، ترجمه یعقوب آژند، تهران، مولی، 1380.
9- برنجکار، رضا، روش شناسی علم کلام، قم، موسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث، 1391.
10- تهانوی، محمد اعلی، موسوعه کشاف اصطلاحات الفنون، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، 1996 م.
11- حلمی، احمدکمال الدین، دولت سلجوقیان، ترجمه عبدالله نصری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، 1383.
12- خطیب بغدادی، احمدبن‌علی، تاریخ بغداد، تحقیق عبود الشالجی، بی‌نا، بیروت، 1417 ق.
13- ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، دارالکتب الحدیثه، 1396 ق.
14- ذهبی، محمدبن‌احمد، تاریخ اسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتب العربی، 1407 ق.
15- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارلکتب العربی، 1407 ق.
16- زیدان، جرجی، تاریخ آداب اللغه العربیه، دارحکمه الحیاه، بیروت، 1992 م.
17- سروش، عبدالکریم، قبض و بسط تئوریک شریعت، انتشارات صراط، چاپ هفتم، 1379.
18- شهرستانی، محمد بن عبدالکریم بن احمد، الملل و النحل، تحقیق محمد سید گیلانی، بیروت، دارالمعرفه، بی‌تا.
19- طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر المیزان، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417 ق.
20- طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه، تهران، 1377.
21- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر قرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، 1372.
22- طوسی، محمدبن حسن، الفهرست، تحقیق جواد قیومی، قم، بی‌نا، 1417 ق.
23- عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم، طبقات المفسرین شیعه، قم، نوید اسلام، 1372.
24- قاضی عبدالجبار بن ‌احمد، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، تحقیق محمد مصطفی حلمی، مصر، الدار المصریه للتالیف و الترجمه، 1385 ق.
25- قاضی عبدالجبار بن ‌احمد، فضل الاعتزال و طبقات المعتزله، تحقیق فؤاد سید، الدار التونسیه للنشر، تونس، 1406 ق.
26- قاضی عبدالجبار بن ‌احمد، متشابه القرآن، قاهره، مکتبه دار التراث، بی‌تا.
27- متقی هندی، علی‌بن‌حسام الدین، کنزالعمال فی سنن و الاقوال و الافعال، بیروت، موسسه الرساله، الطبعه الثانیه، 1407 ق.
28- محمود کامل، احمد، مفهوم العدل فی تفسیر المعتزله، بیروت، دارالنهضه ‌العربیه، 1403 ق.
29- موسوی بجنوردی، کاظم، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران 1388
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 52، شماره 1 - شماره پیاپی 104
بهار وتابستان 1399
خرداد 1399
صفحه 139-162

  • تاریخ دریافت 13 تیر 1395
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1396