علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

تبیین نسبت «نفس واحده» با «آدم» بر اساس تحلیل مفهوم «نفس» در نظام آیات قرآن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
بسیاری از مفسران تعبیر «نفس واحده» در قرآن را با شخص آدم تطبیق داده‌اند؛ درحالی‌که این تطبیق با موانع و چالش‌هایی روبروست؛ مانند پیدایش تناقض در معنای آیه، مخالفت با قواعد نحوی، مخالفت با عقل و نقل صحیح. این پژوهش بر اساس تبیین حقیقت قرآنی «نفس» و تمایز آن از «روح» در نظام آیات قرآن، نشان می‌دهد که آیات نفس واحده به ماهیت واحد همه انسان‌ها از زن و مرد اشاره دارد و مراد از آن شخص آدم نیست؛ زیرا در نظام آیات قرآن، «نفس» ماهیت وجودی نوع «انسان» است که در آخرین مرحله آفرینش، «تسویه» می‌شود و همزمان با انشاء خلقت آن، انسان از «روح» الهی برخوردار می‌گردد و «آدم» اولین نمونه انسان برخوردار از نفس متأثّر از روح الهی است و او نیز همچون سایر انسانها از جنس نفس واحده آفریده شده است.
کلیدواژه‌ها

1- ابن بابویه، محمدبن علی، علل الشرایع، قم، داوری، بی‌تا.
2- ابن عربی، محمد بن علی، تفسیر ابن عربی (تاویلات عبدالرزاق)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1422 ق.
3- ابن فارس، احمد بن فارس، مقاییس اللغه، قم، مکتبه العالم الاسلامی، 1403 ق.
4- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1419 ق.
5- ابن‌عاشور، محمدطاهر، التحریر و التنویر، بیروت، موسسة التاریخ‌ العربی، 1420 ق.
6- ایزوتسو، توشیهیکو، خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1361.
7- آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415 ق.
8- بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، بنیاد بعثت، 1415 ق.
9- برومند، محمد حسین، امیر جودوی، فاطمه حسینی‌علایی، نفس و روح در قرآن، دانشکده الهیات دانشگاه تهران، پایان نامه ارشد، تهران، 1384.
10- جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد، تاج‌ اللغة و صحاح ‌العربیه، بیروت، داراحیاء التراث ‌العربی، 1426 ق.
11- چمران، مصطفی، خدا و انسان در قرآن، بنیاد شهید چمران، تهران، 1392.
12- رجبی، محمود، روش تفسیر قرآن، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1383.
13- رضایی‌اصفهانی، محمدعلی، منطق تفسیرقرآن (1) مبانی و قواعد تفسیر، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، 1392.
14- روحانی‌مشهدی، فرزانه، «ماهیت شناسی آسمانهای هفتگانه با تکیه بر مولفه‌های خلق و امر در قرآن»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، سال 13، ش 2، 1395، صص 151-184.
15- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف ‌عن‌ حقائق‌ غوامض‌ التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی، 1407 ق.
16- سحابی، یدالله، قرآن مجید تکامل و خلقت انسان، تهران، شرکت سهامی انتشار با همکاری بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان، 1387.
17- سعیدی‌روشن، محمدباقر، زبان قرآن و مسائل آن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و انتشارات سمت، ویراست دوم، 1391.
18- سیوطی، عبدالرحمن بی ابی بکر، الدرالمنثور فی التفسیر بالماثور، قم، کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی، 1404 ق.
19- شاکر، محمدکاظم، «وجوه معانی نفس در قرآن»، پژوهش‌های فلسفی و کلامی، ش 4، 1379، صص 6-19.
20- شریعتی مزینانی، علی، مجموعه آثار 24: انسان، تهران، الهام، 1378.
21- صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، قم، انتشارات بیدار، 1361.
22- طالقانی، محمود، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1362.
23- طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی ‌للمطبوعات، 1390 ق.
24- طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع‌البیان فی‌تفسیرالقرآن، تهران، انتشارات ناصرخسرو، 1372.
25- طبری، محمدبن‌جریر، جامع ‌البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفه، 1412 ق.
26- طوسی، محمدبن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
27- عبدالرحمن، عایشه، الاعجاز البیانی ‌للقرآن، قاهره، دارالمعارف، 1404 ق.
28- فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420 ق.
29- فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، انتشارات هجرت، 1409 ق.
30- فقهی‌زاده، عبدالهادی، منصور پهلوان، مجید روحی دهکردی، «ویژگیهای روح از منظر آیات و روایات»، پژوهش‌های قرآن و حدیث، سال 45، ش.2، 1391.
31- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، 1388.
32- قطب، سیّد، فی ظلال القرآن، دارالشروق، بیروت، 1425 ق.
33- قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا، تفسیر کنز الدقایق و بحر الغرایب، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.
34- قمی، علی‌بن‌ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب، 1363.
35- کلانتری، ابراهیم، حمراء علوی، «چیستی امر»، پژوهش‌های قرآن ‌وحدیث، سال 46، ش.1، 1392، صص 145-161.
36- کلینی، محمدبن‌ یعقوب، الکافی، تهران، انتشارات اسلامیه، 1362.
37- گلدزیهر، ایگناس، مذاهب التفسیر الاسلامی، ترجمه عبدالحلیم النجار، مصر، مکتبة الخانیجی، 1955 م.
38- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر الاخبار الائمه الاطهار، بیروت، موسسةالوفاء، 1403 ق.
39- مشکینی اردبیلی، علی، تکامل در قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1366.
40- مکارم، ناصر و جمعی‌از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1371.
41- یوسفی اشکوری، حسن، بازخوانی قصّه خلقت، تهران، انتشارات قلم، 1376.
42- Chaudhary, Mohammad Akram, ʻAbu Hilal Al-'Askari's views on synonymyʼ, Islamic Studies 26:3, 1987, pp. 247-252.
43- Dobzhansky, Theodosius, Nothing in biology makes sense except in the light of evolution, American Biology Teacher 35, 1973,pp. 125-129.
44- Jaffer,Tariq, Fakhr al-Dīn al-Rāzī on the Soul (al-nafs) and Spirit (al-rūḥ): An Investigation into the Eclectic Ideas of Mafātīḥ al-ghayb, Journal of Qur’anic Studies,16.1, 2014, pp.93–119
45- Mokhtar Umar, Ahmad, ‘Complete and Near Synonymy in the Holy Qur’an’, Journal of Qur'anic Studies 2:1, 2000, pp. 182-198.
46- Zaral, Ṣalah Al-Din, ʻApplied Semantics and the Quar’an: Izutsu's methodology as a Case Studyʼ, Journal of Qur'anic Studies 14:1, 2012, pp. 200-173.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 52، شماره 1 - شماره پیاپی 104
بهار وتابستان 1399
خرداد 1399
صفحه 117-138

  • تاریخ دریافت 29 اردیبهشت 1397
  • تاریخ پذیرش 24 مرداد 1397