علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

ارزیابی مستندات روایی الهیات سلبی در حوزه معناشناسی صفات الهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم
2 دانشجوی دکتری فلسفه جامعة المصطفی العالمیه قم
چکیده
نظریه «الهیات سلبی در حوزه معنا­شناسی صفات خدا»، بیان­گر سلبی­انگاری صفات ثبوتی اوست و برخی محدثان و متکلمان شیعه آن را پذیرفته­اند؛ از جمله: ثقة­الاسلام کلینی، شیخ صدوق، ملامحمدصالح مازندرانی، علامه مجلسی، قاضی سعید قمی و سیدعبدالله شبر. از رهگذر این جستار، مشخص می­شود که در فرهنگ روایی، تنها دو روایت می­تواند مستند الهیات سلبی در حوزه معنا­شناسی صفات الهی قرار گیرد که به­ترتیب از امام رضا(ع) و امام جواد(ع) صادر شده، اما با ملاحظه محتوای آن­ها، آشکار می­گردد که روایت نخست، در صدد نفی محدودیت­های صفات انسانی از صفات الهی است؛ چنان­که روایت دوم، اثبات بساطت ذات الهی را کانون بررسی قرار داده و هیچ­کدام در پی موجه­سازی نظریه سلبی­انگاری صفات ثبوتی نیستند؛ علاوه بر این­که این نظریه، نه­تنها با فرهنگ روایی امامیه سازگار نیست؛ ‌بلکه یک سلسله محذورات ثبوتی و اثباتی دارد که مانع پذیرش آن می‌شود.
کلیدواژه‌ها

آشتیانی، سیدجلال­ الدین، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، قم: بوستان کتاب، 1378ش.
ابن میمون، موسی، دلالة الحائرین، تحقیق یوسف اتاى، بی­جا: ‏مکتبة الثقافة الدینیة، 1972م.
افلوطین، دوره آثار فلوطین، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، 1366ش.
 برقی، ابوجعفر، رجال البرقی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1383ق.
برنجکار، رضا و ابوذر نوروزی، «بررسی و نقد الهیات سلبی دیونیسیوس در پرتو رهیافت قرآن و احادیث»، فصلنامه الهیات تطبیقی، 1392ش.، سال چهارم،‌ شماره 10، صص1-14.
پترسون، مایکل و همکاران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران: طرح نو، 1389ش.
تیلیش، پل، الهیات فرهنگ، ترجمه مراد فرهادپور و فضل­الله پاکزاد، تهران: طرح نو، 1376ش.
 خویی، ابوالقاسم، ‌معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواه، قم: مرکز النشر الثقافه الاسلامیه فی العالم، بی­تا.
دولت، محمدعلی و محمد دولتی، «تفسیر مستندات الهیات سلبی در روایات علوی»، فصلنامه علوم حدیث، 1394ش.، شماره 75، صص71-94.
 سعدیا بن یوسف، کتاب الأمانات و الاعتقادات، بر اساس نسخه اصلی کتاب در کتابخانه دانشگاه کالیفورنیا در آمریکا، بی­جا: بی­نا، 1880م.
 شبر، سیدعبدالله، حق الیقین فی معرفة أصول الدین، قم: أنوار الهدى‏، 1424ق.
 صدرالمتألهین، محمد، الأسفارالعقلیة الأربعة، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1981م.
  صدرالمتألهین، محمد، شرح أصول الکافی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1383ش.
 صدوق، محمدبن علی، التوحید، قم: موسسة النشر الاسلامی، 1398ق‏.
 طباطبایی، محمدحسین، نهایة الحکمة، تحقیق غلام­رضا فیاضی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1385ش.
 قاضی سعیدقمی، محمدبن محمد، شرح توحید الصدوق، تحقیق نجفقلی حبیبی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1386ش.
 کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه سیدجلال­الدین مجتبوی، تهران: سروش، 1375ش.
 کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1407ق.
 کوهن شرباک، دن، فلسفه یهودی در قرون وسطی، ترجمه علیرضا نقدعلی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1383ش.
 مازندرانی، محمدصالح، شرح الکافی(الأصول و الروضة)، تحقیق میرزا ابوالحسن شعرانی، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، 1429ق.
 مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1404ق.
 مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، تهران: دارالکتب الاسلامیّة، 1408ق.
 ملایری، موسی، «نقد و بررسی چهار رویکرد در الهیات سلبی»، فصلنامه اندیشه نوین دینی، (1388ش)، شماره 17، صص37-57.
 نجاشی، احمدبن علی، رجال النجاشی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1407ق.
 ولفسن، هری اوسترین، بازتاب­های کلام اسلامی در فلسفه یهودی، ترجمه علی شهبازی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1387ش.
 هیک، جان، فلسفه دین، ترجمه بهزاد سالکی، تهران: انتشارات بین المللی الهدی، 1381ش.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 53، شماره 1 - شماره پیاپی 106
بهار و تابستان 1400
خرداد 1400
صفحه 55-73

  • تاریخ دریافت 21 دی 1398
  • تاریخ بازنگری 08 دی 1399
  • تاریخ پذیرش 29 شهریور 1400