علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

نقش آرمان‌ها و مقاصد سیاسی در جعل و تحریف روایات مهدوی در حوزه مدح و ذم بلاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد
2 استاد دانشگاه فردوسی مشهد
3 دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
روایات فراوانی در حوزهٔ مهدویت پیرامون مدح و ذم بلاد و نقش‌آفرینی پررنگ برخی سرزمین‌ها در آخرالزمان یافت می‌شود. به نظر می‌رسد مدح و ذم بلاد از مهمترین مواضع اهل سیاست در القای برتری خویش و مذمت پایگاه رقیب بوده است. ارائهٔ نقش آخرالزمانی پررنگ از مناطق تحت سلطهٔ خویش، اثرات روانی دارد و سبب حس افتخار و برتری نسبت به سایر مناطق و به‌ویژه مناطق رقیب می‌شود. نوشتار حاضر با اتخاذ روش توصیفی‌تحلیلی و با تکیه بر منابع حدیثی و تاریخی به‌دنبال یافتن منشأ پیدایش منقولات فراوان در مدح و ذم بلاد در روایات مهدویت است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که روایات فراوانی در مدح یا ذم مناطقی مانند شام، بیت‌المقدس، انطاکیه، طور، طالقان، مشرق و مغرب در روایات مهدوی ظهور کرده‌اند و مهمترین نقش در پیدایش این دست منقولات، انگیزه‌ها و اهداف سیاسی است. این دست منقولات ازنظرِ سندی و متنی رد می‌شود و نشانه‌هایی از جعل و تحریف در آن آشکار است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

©2023 The author(s). This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن‌هبة‌الله، شرح نهج البلاغة، قم: چاپخانهٔ آیت‌الله مرعشی نجفی‌، 1404ق.
ابن‌ابی‌شیبه، عبدالله‌بن‌محمد، الکتاب المصنف، به‌تحقیق کمال یوسف حوت، ریاض: رشد، 1409ق.
ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد، الکامل فی التاریخ، به‌تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت: دار الکتاب العربی، 1417ق.
ابن‌اثیر، مبارک‌بن‌محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، چاپ‌چهارم، قم: اسماعیلیان، 1367.
ابن‌بابویه، محمدبن‌على‌، کمال الدین و تمام النعمة، به‌تحقیق علی‌اکبر غفارى، چاپ‌دوم، تهران: اسلامی، 1395ق.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن‌بن‌علی، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، چاپ‌اول، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1412ق.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن‌بن‌علی، الموضوعات، چاپ‌اول، مدینه: المکتبة السلفیة، ج1 و 2، 1386ق، جلد3، 1388ق.
ابن‌حبان بُستی، محمدبن‌احمد، المجروحین، به‌تحقیق محمودابراهیم زاید، حلب: دار الوعی، 1396ق.
ابن‌حجر عسقلانی، احمد‌بن‌علی، الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1415ق.
ابن‌حجر عسقلانی، احمد‌بن‌علی، لسان المیزان، چاپ‌دوم، بیروت: اعلمی، 1390ق.
ابن‌حنبل، احمدبن‌محمد، مسند الإمام أحمدبن‌حنبل، چاپ‌اول، بی‌جا: رسالت، 1421ق.
ابن‌حیون، نعمان‌بن‌محمد، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار(ع)، چاپ‌اول، قم: جامعۀ مدرسین، 1409ق.
ابن‌خلدون، عبدالرحمان‌بن‌محمد، تاریخ ابن‌خلدون، به‌تحقیق خلیل شحاده، بیروت: دار الفکر، 1408ق.
ابن‌طاووس، علی‌بن‌موسی، التشریف بالمنن فی التعریف بالفتن، به‌تحقیق مؤسسهٔ صاحب الأمر اصفهان، چاپ‌اول، قم: مؤسسهٔ صاحب الأمر، 1416ق.
ابن‌‌عدیم، عمربن‌احمد، بغیة الطلب فی تاریخ حلب، بی‌جا: دار الفکر، بی‌تا.
ابن‌عساکر، علی‌بن‌حسن، تاریخ دمشق، بیروت: دار الفکر، 1415ق.
ابن‌قتیبه، عبدالله‌بن‌مسلم، تأویل مختلف الحدیث، بی‌جا: اشراق، 1419ق.
ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن‌عمر، البدایة و النهایة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1408ق.
ابن‌ماجه، محمدبن‌یزید، سنن ابن‌ماجه، به‌تحقیق محمدفؤاد عبدالباقی، مصر: دار إحیاء الکتب العربیة، بی‌تا.
ابوالفرج اصفهانی، علی‌بن‌حسین، مقاتل الطالبیین، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
ابوداود، سلیمان‌بن‌اشعث، سنن ابی‌داود، بیروت: المکتبة العصریة، بی‌تا.
ابوریه، محمود، الأضواء علی السنة المحمدیة، ترجمۀ سیدمحمد سیدموسوی، قم: ذوی القربی، 1389.
اربلی، علی‌بن‌عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة‌، تبریز: بنی‌هاشمی، 1381ق.
اشعرى، سعدبن‌عبدالله، المقالات و الفرق‌، چاپ‌دوم، تهران: علمى و فرهنگى‌، 1360.
البانی، محمدناصرالدین، سلسلة الأحادیث الضعیفة و الموضوعة، چاپ‌اول، ریاض: دار المعارف، 1412ق.
بستوی، عبدالعلیم عبدالعظیم، الموسوعه فی احادیث المهدی الضعیفة و الموضوعة، بیروت: ابن‌حزم، 1420ق.
ترمذی، محمدبن‌بوعیسی، العلل الکبیر، به‌تحقیق صبحی سامرائی و دیگران، بیروت: عالم الکتب، 1409ق.
حاکم نیشابوری، محمدبن‌عبدالله، المستدرک على الصحیحین، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1411ق.
خطیب بغدادی، احمدبن‌علی، تاریخ بغداد، بیروت: دار الغرب الإسلامی، 1422ق.
دانی، عثمان‌بن‌سعید، السنن الوارده فی الفتن، چاپ‌اول، ریاض: دار العاصمة، 1416ق.
ذهبی، محمدبن‌احمد، المغنی فی الضعفاء، به‌تحقیق نورالدین عتر، بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
ذهبی، محمدبن‌احمد، تذکرة الحفاظ، چاپ‌اول، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1419ق.
ذهبی، محمدبن‌احمد، سیر أعلام النبلاء، قاهره: دار الحدیث، 1427ق.
ذهبی، محمدبن‌احمد، میزان الإعتدال، بیروت: دار المعرفة، 1382ق.
رافعی قزوینی، عبدالکریم‌بن‌محمد، التدوین فی أخبار قزوین، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1408ق.
ربعی، علی‌محمد، فضائل الشام و دمشق، دمشق: مجمع علمی عربی، 1950م.
زمخشری، محمودبن‌عمر، الفایق فی غریب الحدیث‌، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1417ق.
سیوطی، عبدالرحمن‌بن‌ابی‌بکر، العرف الوردی فی اخبار المهدی، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1971م.
سیوطی، عبدالرحمن‌بن‌ابی‌بکر، اللآلىء المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1417ق.
شوکانی، محمد، الفوائد المجموعة فی الأحادیث الموضوعة، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
صادقی، سیدجعفر، پژوهشی در زمینۀ‌ جعل و تحریف در روایات مهدویت، تهران: نویسنده، 1392.
طبرانی، سلیمان‌بن‌احمد، مسند الشامیین، بیروت: الرسالة، 1405ق.
طبرانی، سلیمان‌بن‌احمد، المعجم الأوسط، قاهره: دار الحرمین، بی‌تا.
طبری آملی، محمدبن‌جریر، دلائل الإمامة، چاپ‌اول، قم: بعثت، 1413ق.
طبری، محمدبن‌جریر، تاریخ طبری، چاپ‌دوم، بیروت: دار التراث، 1387ق.
طیالسی، سلیمان‌بن‌داود، مسند ابی‌ داود الطیالسی چاپ‌اول، مصر: دار هجر، 1419ق.
عباس، احسان، شذرات من کتب مفقودة فی التاریخ، بیروت: دار الغرب الإسلامی، 1988م.
عبدی‌بیگ، زین‌العابدین‌عبدالمؤمن، تکملة الأخبار، چاپ‌اول، تهران: نی، 1369.
قشیری نیشابوری، مسلم‌بن‌الحجاج، صحیح مسلم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
کنانی، ابی‌الحسن‌علی‌بن‌محمدبن‌عراق، تنزیه الشریعة المرفوعة عن الأخبار الشنیعة الموضوعة، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1399ق.
مروزی، نعیم‌بن‌حماد، کتاب الفتن، به‌تحقیق سمیر امین زهیری، قاهره: توحید، 1412ق.
مقدسی شافعی سلمی، یوسف‌بن‌یحیی، عقد الدرر فی اخبار المنتظر، چاپ‌دوم، اردن: منار، 1410ق.
منشی قمی، احمدبن‌حسین، خلاصة التواریخ، به‌تصحیح احسان اشراقی، تهران: دانشگاه تهران، 1383.
مؤسسۀ معارف اسلامى‌، معجم الأحادیث الإمام المهدی(ع)، چاپ‌دوم، قم: مسجد مقدس جمکران‌، 1428ق.
ناشی اکبر، عبدالله‌بن‌محمد، مسائل الإمامة، به‌تحقیق یوسف فان اس، بیروت: فرانتس شتایر، 1971م.
نوبختی، حسن‌بن‌موسی، فرق الشیعة، ترجمۀ محمدجواد مشکور، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1386.
نیلی نجفی، بهاءالدین، منتخب الأنوار المضیئة فی ذکر القائم الحجة(ع)، به‌تحقیق عبداللطیف حسینى کوه‌کمری، چاپ‌اول، قم: خیام، 1360.
یاقوت حموی، یاقوت‌بن‌عبدالله، معجم البلدان، چاپ‌دوم، بیروت: دار صادر، 1995م.
 
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 55، شماره 1 - شماره پیاپی 110
بهار و تابستان 1402
تیر 1402
صفحه 27-50

  • تاریخ دریافت 20 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 24 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 02 اسفند 1401