علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

رویکرد مطلوب مقابلۀ با فساد در قرآن کریم مبتنی بر خوانشی اخلاقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران
2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران
3 استاد مدعو دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران
چکیده
از دغدغه‌های مستمر جامعهٔ بشری که امروزه به‌طور ویژه مدِّنظر صاحب‌نظران حقوق و علوم اجتماعی قرار گرفته و از آن به‌عنوان مؤلفه‌ای اساسی در حکمرانی شایسته تعبیر می‌شود، مقابلهٔ با پدیدهٔ فساد است. مواجههٔ بنیادین و اساسی با آسیب‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، جز با لحاظ تمهیدات اخلاقی امکان‌پذیر نیست و قرآن کریم به‌عنوان منبعی بی‌نظیر به‌منظور ارائهٔ الگو‌های اخلاقی در قلمروِ زیست سیاسی و اجتماعی انسان قلمداد می‌شود، لذا پرسش اصلی تحقیق بر این گزاره اتکا دارد که قرآن کریم برای مقابلهٔ اساسی با پدیدهٔ فساد چه جهت‌گیری را ارائه می‌کند و رویکرد آن برای تعیین راهبرد‌های مؤثر در مقابلهٔ با فساد، شامل چه رهیافت‌های اخلاقی می‌شود؟
حاصل این نوشتار با روش تحلیلی و تدقیق در آیات قرآن کریم و تتبع در مجامع تفسیری مرتبط با آن عبارت است از اینکه: قرآن کریم حداقل در سه ساحت (تخویفی، ترمیمی و تأسیسی)، نظام اخلاقی جامعی را برای مقابلهٔ با پدیدهٔ فساد تدارک دیده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

©2024 The author(s). This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

قرآن کریم. مترجم: حسین انصاریان. 1383.
ابراهیم‌آبادی، غلامرضا. «فساد در نگاهی دیگر: تأملی چندجانبه در مقولۀ فساد»، دفتر مطالعات سیاسی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. بهمن 83، 1تا39.
ابن‌عاشور، محمدطاهر. التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی. 1420ق.
ابن‌فارس، احمدبن‌فارس. معجم مقاییس اللغة. بی‌جا: دار الفکر. 1399ق.
ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن‌عمر. تفسیر القرآن العظیم. بیروت: محمدعلى بیضون. 1419ق.
پرکان، حسین و محمد صالحی، جواد. نهادینه‌سازی خلاقیت در جامعۀ اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. 1397.
جوادی ‌آملی، عبدالله. تسنیم: تفسیر قرآن کریم. قم: اسراء. 1381.
جوادی ‌آملی. تفسیر موضوعی قرآن کریم: مبادی اخلاق در قرآن. قم: اسراء. 1385.
جوادی ‌آملی. تفسیر موضوعی قرآن کریم: مراحل اخلاق در قرآن. قم: اسراء. 1387.
جوادی ‌آملی. تفسیر موضوعی قرآن کریم: هدایت در قرآن. قم: اسراء. 1387.
حاتمی، مهدی و منیره زاهدی گلوگاهی. حق بر آموزش و تعهدات دولت‌ها. تهران: خرسندی. 1392.
حجتی، غزاله. «عذاب جاویدان: عدالت و عشق الهی»، نشریۀ پژوهش‌های فلسفی‌کلامی. س19، ش1، بهار1396، 215تا235. 10.22091/pfk.2017.840
حداد‌ عادل، غلامعلی. دانشنامۀ جهان اسلام. تهران: بنیاد دایرة‌ المعارف اسلامی. 1390.
خسروپناه، عبدالحسین. منظومۀ فکری آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. 1396.
خمینی، روح‌الله. تحریر الوسیلة. بی‌جا: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره). بی‌تا.
دانش‌پژوه، وهاب، مهدی مهریزی. «ملاک‌های جرم‌انگاری در قرآن»، فصلنامۀ فقه و مبانی حقوق اسلامی. س5، ش14 و 15، زمستان91 و تابستان92، 27تا48.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. المفردات فی غریب‌القرآن. تهران: چاپ محمد سیدکلانی. 1332.
رضا، محمدرشید. تفسیر القرآن الحکیم: تفسیر المنار. بی‌جا: الهیئة المصریة العامة للکتاب. 1990م.
زمخشری، محمودبن‌عمر. الکشاف عن حقایق التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دار الکتاب العربی. بی‌تا.
سبزواری، عبدالأعلی. مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن. بیروت: اهل‌البیت. 1414ق.
شاذلی، سیدبن‌قطب‌بن‌ابراهیم‌. فی ظلال القرآن. بیروت: دار الشرق. 1419ق.
شاطری، روح‌الله. مسئولیت اخلاقی حکومت اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. 1392.
صدرالدین شیرازى، محمدبن‌ابراهیم‌. تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار. 1366.
طباطبایى، محمدحسین. المیزان فى تفسیر القرآن. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1417ق.
طبرسى، فضل‌بن‌حسن. مجمع البیان فى تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو. 1372.
طوسی، محمدبن‌حسن. التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: احیاء التراث العربی. بی‌تا.
عبدالمحمدی، حسین. «آثار دنیوی گناه». فصلنامۀ ره‌توشه. ش151، 1396، 75تا86.  
عسکری پورحبیب. «نقش حکمرانی خوب در کاهش فساد و فقر»، همایش کنفرانس بین‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی. دورۀ2، 1394، 1تا13.
عسکری، حسن‌بن‌عبدالله‌. الفروق فی اللغة. بیروت: دار الآفاق الجدیدة. 1400ق.
فتاحی‌زاده، فتحیه، معصومه شیردل. «معناشناسی توصیفی فساد در تفسیر آیات قرآن کریم»، مطالعات تفسیری. س9، ش34، 1397، 35تا40.
محمدی ری‌شهری، محمد. میزان‌الحکمه. قم: مکتب العالم الاسلامی. 1367.
مشایخ، فریده. فرآیند برنامه‌ریزی آموزشی. تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. 1386.
مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القران الکریم. بی‌جا: مرکز نشر آثار العلامة المصطفوی. 1416ق.
مصطفوی، حسن. تفسیر روشن. تهران: مرکز نشر کتاب. 1380.
مکارم شیرازى، ناصر. تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة. 1374.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 55، شماره 2 - شماره پیاپی 111
پاییز و زمستان 1402
اسفند 1402
صفحه 209-232

  • تاریخ دریافت 27 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 20 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1402