علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

کاربست اجتهاد در علم رجال با دو رویکرد تقلیدی و اجتهادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
علم رجال به‌عنوان یکی از شاخه‌های علوم اسلامی عهده‌دار شناسایی هویت و احوال راویان احادیث است. این علم در اعتبارسنجی اخبار آحاد جایگاهی ویژه‌ دارد و می‌توان آن را از مقدمات اساسی دستیابی به ملکهٔ اجتهاد دانست. هدف این نوشتار، امکان‌سنجی اِعمال اجتهاد در علم رجال است و در آن، گسترهٔ کاربست اجتهاد با دو رویکرد تقلیدی و اجتهادی مقایسه می‌شود.
این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی سامان یافته و در نهایت به این نتیجه دست یافته است که در هر دو رویکرد، اجتهاد امری اجتناب‌ناپذیر است؛ با این تفاوت که در رویکرد تقلیدی، اجتهاد به تلاش‌هایی محدود می‌شود که در راستای کشف نظر رجالیان پیشین دربارهٔ راویان صورت می‌گیرد، اما در رویکرد اجتهادی، قلمروِ اجتهاد گسترده‌تر است و فرایند جرح‌وتعدیل راویان بدون تقلید از آرای رجالیان پیشین و با بهره‌گیری از تمامی قراین و شواهد بررسی می‌شود. درهرصورت، حضور عنصر اجتهاد در علم رجال ضرورتی انکارناپذیر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن. الذریعة إلی تصانیف الشیعة. بیروت: دار الأضواء، 1403ق.
ابن‌غضائری، احمدبن‌حسین. الرجال. به‌تحقیق محمدرضا حسینی جلالی. قم: دار الحدیث‏، چاپ‌اول، 1422ق.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. بیروت: دار الفکر، چاپ‌سوم، 1414ق.
استرآبادی، محمدبن‌علی. منهج المقال فی تحقیق‌‌احوال الرجال. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث، چاپ‌اول، 1422ق.
استرآبادی، محمدجعفربن‌سیف‌الدین. لب اللباب فی علم الرجال. تهران: اسوه، چاپ‌اول، 1388.
بحرالعلوم، سیدمحمدمهدی. الفوائد الرجالیة. به‌تحقیق محمدصادق بحر العلوم. تهران: مکتبة الصادق، چاپ‌اول، 1363.
برقی، احمدبن‌محمد. الرجال. تهران: دانشگاه تهران، چاپ‌اول، 1342.
بهبهانی، محمدباقربن‌محمداکمل. فوائد الرجالیة. قم: مکتب الإعلام الإسلامی، چاپ‌دوم، 1362.
تستری، محمدتقی. قاموس الرجال. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ‌دوم، 1410ق.
حب‌الله، حیدر. منطق النقد السندی؛ بحوث فی قواعد الرجال و الجرح و التعدیل. بیروت: الانتشار العربی، 2017م.
خویی، سیدابوالقاسم. معجم رجال الحدیث. بی‌جا: بی‌نا، چاپ‌پنجم، 1413ق.
داوری، مسلم. اصول علم الرجال بین النظریة و التطبیق. بی‌جا: بی‌نا، چاپ‌اول، 1416ق.
سبحانی تبریزی، جعفر. کلیات فی علم الرجال. قم: حوزهٔ علمیه، چاپ‌دوم، 1410ق.
سند، محمد. بحوث فی مبانی علم الرجال. قم: باقیات، چاپ‌دوم، 1437ق.
سند، محمد. بحوث فی مبانی علم الرجال. قم: مدین، چاپ‌دوم، 1429ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. الرعایة فی علم الدرایة. قم: کتابخانهٔ آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، چاپ‌اول، 1408ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. الرجال. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ‌سوم، 1373.
طوسی، محمدبن‌حسن. العدة فی اصول الفقه. قم: علاقه‌بندیان، چاپ‌اول، 1417ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول. قم: مکتبة المحقق الطباطبائی، چاپ‌اول، 1420ق.
عراقی، ضیاء‌الدین. الاجتهاد و التقلید. قم: نوید اسلام، چاپ‌اول، 1388.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. ترتیب خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ‌اول، 1381.
غفاری صفت، علی‌اکبر. تلخیص مقباس الهدایة. تهران: دانشگاه امام صادق(ع)، چاپ‌چهارم، 1393.
فضلی، عبدالهادی. اصول علم الرجال. بیروت: مؤسسهٔ ام القری، چاپ‌دوم، 1416ق.
کجوری شیرازی، محمدمهدی. فوائد الرجالیة. قم: دار الحدیث، چاپ‌اول، 1424ق.
کشی، محمدبن‌عمر. اختیار معرفة الرجال. قم: آل‌البیت(ع). چاپ‌اول، ۱۳۶۳.
کلباسی، ابوالهدی. سماء المقال فی علم الرجال. به‌تحقیق محمد حسینی قزوینی. قم: مؤسسة ولی العصر(ع) للدراسات الإسلامیة، چاپ‌اول، 1419ق.
مامقانی، عبدالله. تنقیح المقال فی علم الرجال. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث، چاپ‌اول، 1431ق.
مامقانی، عبدالله. مقباس الهدایة. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث، چاپ‌اول، 1411ق.
نجاشی، احمدبن‌علی. الرجال. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ‌ششم، 1365.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405
صفحه 185-207

  • تاریخ دریافت 09 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 17 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 24 بهمن 1402