علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

نقد و بررسی دیدگاه‌ها پیرامون مفاد «لاینبغی» در روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام،ایران
2 مدرس سطوح عالی حوزه علمیه ایلام، ایلام، ایران
چکیده
«ینبغی» و «لاینبغی»، ازجمله‌ تعبیرات پرکاربرد در روایات هستند که  ریشه آنها در لغت به این معانی است: طلب، جواز، شایستگی، تمکن و تیسّر. مشتقات این مادهٔ لغوی در قرآن کریم نیز در همین معانی به کار رفته است.
این جستار با روش توصیفی‌تحلیلی، به کاربست‌های روایی این تعبیرات و ضرورت مفهوم‌شناسی و واکاوی مفاد آنها می‌پردازد. به نظر می‌رسد در دلالت «ینبغی» بر جواز تکلیفی، مناقشه و خلافی در میان نیست و مدلول «لاینبغی»، محل نقض و ابرام فقهای امامیه قرار گرفته است. با تتبع در منابع لغوی و تأمل در کاربردهای رواییِ این تعبیر و دقت در استعمالات آن می‌توان گفت: فراوانی استعمال آن در تحریم کاربرد دارد. شاید بتوان با تمسک به این کثرت استعمال و انصراف ناشی از آن و نیز برخی مؤیدات رواییِ بر غلبهٔ ظهور این مادهٔ لغوی در حرمت، بر ظهور آن در کراهت تأکید کرد. بعضی از لغت‌شناسان، «لاینبغی» را واجد معنایی؛ اعم از عدم‌تمکن و عدم‌تیسّر تلقی کرده و آن را به‌معنای عدم‌شایستگی و فقدان اهلیّت تفسیر کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

©2024 The author(s). This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

قرآن کریم. ترجمۀ آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی. تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، 1380.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. الخصال. قم: مؤسسة النشر الإسلامی‌، 1362.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. کتاب من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی‌، 1413ق.
انصاری شیرازی، قدرت‌اله و پژوهشگران مرکز فقهى ائمهٔ اطهار(ع). موسوعة أحکام الأطفال و أدلته. قم: مرکز فقهی ائمهٔ اطهار(ع)، 1429ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. کتاب الصلاة. قم: کنگرهٔ جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، 1415ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. کتاب المکاسب. قم: کنگرهٔ جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، 1415ق.
بحرانی، یوسف‌بن‌احمد. الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1405ق.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. الصحاح. بیروت: دار العلم للملایین، 1376ق.
حر عاملی، محمدبن‌حسن. وسائل الشیعة إلی تَحْصیلِ مَسائلِ الشَّریعَة. قم: آل‌البیت لإحیاء التراث، 1409ق.
خویی، ابوالقاسم. موسوعة الإمام الخویی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخویی، 1418ق.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دار القلم، 1412ق.
شبیری زنجانی، سیدموسی. کتاب نکاح. قم: مؤسسهٔ پژوهشى رأى‌پرداز‌، 1419ق.
شهید اول، محمدبن‌مکی. غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1414ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتاب‌فروشی داوری، 1410ق.
صدر، سیدمحمد. ما وراء الفقه. بیروت: دار الأضواء، 1420ق.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ‌پنجم، 1417ق.
طباطبائی یزدی، محمدباقر. وسیلة الوسائل. قم: بی‌نا، بی‌تا.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو، 1372.
طوسی، محمدبن‌حسن. الإستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1390ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى‌. بیروت: دار الکتاب العربی، 1400ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. تهذیب الأحکام‌ فی شرح المقنعه. تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.
عسکری، حسن‌بن‌عبدالله. الفروق اللغویة. بیروت: دار الآفاق الجدیدة، 1400ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1413ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة، 1412ق.
فاضل لنکرانی، محمد. تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة. قم: مرکز فقهى ائمهٔ اطهار(ع)‌، 1429ق.
قمی مشهدی، محمدبن‌محمدرضا. تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب. تهران: سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى‌، 1368.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. قم: دار الحدیث، 1429ق.
مجلسى، محمدباقربن‌محمدتقى‌. مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1404ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. المعتبر فی شرح المختصر. قم: سیدالشهداء(ع)، 1407ق.
مرتضی زبیدی، محمدبن‌محمد. تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر، 1414ق.
مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. لندن: دار الکتب العلمیة؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، 1430ق.
‌مقری، احمدبن‌محمد. المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى‌. قم: دار الهجرة، 1414ق.
موسوی عاملی، محمدبن‌علی. مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام‌. بیروت: آل البیت لإحیاء التراث، 1411ق.
میرزای شیرازی، محمدحسن‌بن‌محمود. تقریرات آیةالله المجدد الشیرازی. قم: آل‌البیت لإحیاء التراث، 1409ق.
میرزاى قمى، ابوالقاسم‌بن‌محمدحسن‌. غنائم الأیّام فی مسائل الحلال و الحرام‌. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1417ق.
نورى، حسین‌بن‌محمدتقى‌. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: آل‌البیت(ع)‌، 1408ق.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 56، شماره 1 - شماره پیاپی 112
بهار و تابستان 1403
مرداد 1403
صفحه 135-154

  • تاریخ دریافت 10 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 06 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 31 اردیبهشت 1403