علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

بازنگری کارکردها و برگردان‌های «مِن دونِ» در قرآن بر مبنای معناشناسی قالبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
3 دانش‌آموختهٔ دکتری گروه زبان‌شناسی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
چکیده
نگرش به «واژه» به‌عنوان واحدی بنیادین در تحلیل گفتمان، نقشی کلیدی در شکل‌گیری ساختار زبان‌شناختی و به‌تبع آن نظام ترجمه‌ ایفا می‌کند. چگونگی نگاه به ساحت‌های مختلف واژه، تعیین‌کنندهٔ روش و رویکرد اتخاذشده در ترجمه است. در سیر تحول معناشناسی، همواره شاهد گسترش افق دید نسبت به واژه بوده‌ایم؛ در این میان، «معناشناسی قالبی» با رویکردی شناختی، سطح تحلیل واژه را از مرز جمله و بافت فراتر برده و آن را در مجموعه‌ای از ساختارهای ذهنی و مفهومیِ کاربران زبان می‌جوید. در واقع، چهارچوب‌های استعاره‌های مفهومی، قالب‌های معنایی را می‌سازد که واژه در درون آن‌ها معنا می‌یابد.
کاربست این نظریه در ترجمه موجب بازنگری در نظام‌های مفهومی زبان مبدأ و مقصد برای بازسازی دقیق متن می‌شود؛ امری که به باور پژوهش حاضر تاکنون در ترجمهٔ قرآن مغفول مانده و خلئی مفهومی در درک و بازنمایی معانی ایجاد کرده است. ازاین‌رو، نوشتار حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی، کارکردهای ترکیب «من دون» را در چهارچوب قرآن بررسی کرده و با رویکردی انتقادی، عملکرد مترجمان را در برگردان آن واکاوی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که اغلب مترجمان در انتقال و بازسازی کارکردهای سیال و چندبُعدی این ترکیب موفقیت چندانی نداشته‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
ابن‌ابی‌جمهور، محمدبن‌علی. عوالی اللئالی فی الأحادیث الدینیة. قم: سید الشهداء، ۱۴۰۳ق.
ابن‌فارس، احمدبن‌فارس. معجم مقاییس اللغة. بیروت: دار ‌الفکر، 1399ق.
ازهری، محمدبن‌احمد. تهذیب اللغة. قاهره: الدار المصریة، بی‌تا.
ابن‌هشام، عبدالله‌بن‌یوسف. مغنی اللبیب عن الکتب الأعاریب. قم: مکتبة المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
انصاریان، حسین. ترجمهٔ قرآن کریم. وب سایت پارس قرآن: http://parsquran.com، ۱۳۸۴.
بیضاوی، عبدالله‌بن‌عمر. انوار التنزیل و اسرار التأویل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1418ق.
حسن، عباس. النحو الوافی. قاهره: دار ‌المعارف، بی‌تا.
خرمشاهی، بهاءالدین. ترجمهٔ قرآن کریم. وب سایت پارس قرآن: http://parsquran.com، ۱۳۸۴.
درویش، محی‌الدین. اعراب القرآن الکریم و بیانه. حمص: الإرشاد، ۱۴۱۵ق.
سیدی، سیدحسین. تغییر معنایی در قرآن. تهران: سخن، ۱۳۹۰.
صفوی، کورش. درآمدی بر معنی‌شناسی. تهران: سورهٔ مهر، ۱۳۸۷.
طبری، محمدبن‌جریر. جامع البیان فی تفسیر ‌القرآن. بیروت: دار المعرفة، ۱۴۱۲ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
فخر رازی، محمدبن‌عمر. التفسیر الکبیر. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
فولادوند، محمدمهدی. ترجمهٔ قرآن کریم. وب سایت پارس قرآن: http://parsquran.com، ۱۳۸۴.
فیروزآبادی، محمد‌بن‌یعقوب. القاموس المحیط. بیروت: المؤسسة العربیة، بی‌تا.
کفوی، ابو‌البقاءایوب‌بن‌موسی. الکلیات؛ معجم فی المصطلحات و الفروق اللغویة. دمشق: منشورات وزارة الثقافة والإرشاد القومی، 1975م.
مکارم شیرازی، ناصر. ترجمهٔ قرآن کریم. وب سایت پارس قرآن: http://parsquran.com، ۱۳۸۴.
 Berlin, Brent, and Paul Kay. Basic Color Terms: Their Universality and Evolution, University of California Press, 1991.
  Evans, Vyvyan, and Melanie Green. Cognitive Linguistics: An Introduction, Lawrence Erlbaum, 2006.
  Fillmore, Charles J. "Frame Semantics", Annals of the New York Academy of Sciences, vol. 380, 111-131, New York Academy of Sciences, 1982.
 Fillmore, Charles J. "Frames and the Semantics of Understanding", In Philosophical Perspectives on the Semantics of Natural Language, edited by D. Cohen and D. Perlmutter, 187-209, Reidel, 1985.
Krennmayr, Toni. Frames in Discourse: A Cognitive Approach, John Benjamins, 2011.
  Lakoff, George. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind, University of Chicago Press, 1987.
  Lakoff, George, and Mark Johnson. Metaphors We Live By, University of Chicago Press, 1980.
Langacker, Ronald W. Cognitive Grammar: A Basic Introduction, Oxford University Press, 2008.
Nida, Eugene A. Toward a Science of Translating, Leiden: E. J. Brill, 1964.
Ruppenhofer, Josef, Michael Ellsworth, Miriam Petruk, and Josef Scheffczyk. FrameNetII: Extended Theory and Practice, International Computer Science Institute, 2016.
  Sullivan, Karen. "Integrating Constructional Semantics and Conceptual Metaphor", In MetaNet, 11–36, John Benjamins Publishing Company, 2018.
  Tannen, Deborah. Discourse Analysis: A Guide to the Analysis of Spoken and Written Texts, Oxford University Press, 1993.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405
صفحه 83-104

  • تاریخ دریافت 22 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 20 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 17 آبان 1404