علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

معناشناسی عدل در خلقت انسان با تأکید بر روابط همنشینی و جانشینی در سورۀ انفطار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، پردیس خواهران دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
چکیده
پژوهش حاضر بر واکاوی معنای واژۀ عدل در خلقت انسان با استفاده از روابط همنشینی و جانشینی تمرکز داشته و به بررسی نقش همنشین‌‌ها و جانشین‌های این واژه در توسعه یا محدودسازی معنای آن می‌پردازد. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است و آیات مرتبط، از سراسر قرآن کریم گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد واژۀ عدل به‌عنوان دلالت کننده بر کیفیت خلقت انسان، تنها در آیۀ 7 سورۀ انفطار آمده است و سه واژۀ همنشین آن عبارتند از خلق، تسویه و‌ترکیب. با تحلیل روابط جانشینی و همنشینی در دو آیۀ 7 و 8 سورۀ انفطار و سایر آیات قرآن کریم که این واژگان در آنها به‌کار رفته‌اند، می‌توان نتیجه گرفت که واژۀ عدل مرتبۀ سوم پیدایش انسان را بیان می‌کند و دو جهت معنایی دارد. اول؛ ایجاد قدرت تمییز میان خیر و شر و توانایی انتخاب یکی از آن دو در انسان،‌ از سوی خداوند متعال، دوم؛ آفرینش هر انسان به‌صورت مرد یا زن و ایجاد یک تعادل و موازنه در آفرینش مردان و زنان و سپس سوارکردن اجزاء روحی و جسمی او بر اساس جنسیتش. خلق  به‌عنوان مرتبۀ اول پیدایش به معنای ایجاد، همراه با اندازه‌گیری دقیق (تقدیر) و تسویه به‌عنوان مرتبۀ دوم خلقت و به معنای ایجاد گرایش توحیدی در انسان از مراتب پیشین عدل محسوب می‌شوند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن درید، محمد. جمهرة اللغة. بیروت: دارالعلم للملایین، 1987م.
ابن فارس، احمد. معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الإعلام الإسلامی، 1404ق.
ازهری، محمد. تهذیب اللغة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1421ق.
با ادب برزگر، اعظم، و محمدعلی کاظمی تبار. «معناشناسی عدل در قرآن کریم». همایش بین المللی تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، مجموعه مقالات برگزیده، ج2 ( 1400): 187-202.
باجی، نصره و قاسم بستانی. «بینامتنیت (تناص) واژۀ عدل بین زبان عربی و قرآن». مطالعات قرآنی، ش32 (زمستان1396): 95-114.
بیضاوی، عبدالله. أنوار التنزیل و أسرار التاویل. بیروت: إحیاء التراث العربی، 1418ق.
پالمر، فرانک. نگاهی تازه به معنی شناسی.‌ ترجمه کوروش صفوی. تهران: کتاب ماد، 1374ش.
پورمولا، سیدمحمدهاشم و مرجان غلامی. «معناشناسی واژه عدل در قرآن کریم بر مبنای روش ایزوتسو». پژوهش‌های قرآن و حدیث، ش 1 (بهار و تابستان 1394): 1-23. https://doi.org/10.22059/jqst.2015.56401
الزمخشری، جارالله. تفسیر الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. ریاض:العبیکان، 1998م.
شعیری، حمیدرضا. مبانی معناشناسی نوین. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1381ش.
صافی، محمود. الجدول فی إعراب القرآن و صرفه و بیانه مع فوائد نحویة ‌هامة. دمشق: دار الرشید، 1418ق.
طباطبایی،محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه اعلمی للمطبوعات، 1390ق.
طبرسی، فضل بن حسن. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو، 1372.
طبری، محمد. جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفة. 1412ق.
طریحی، فخرالدین. مجمع البحرین. تهران: مرتضوی. 1375ش.
عبدالجلیل،منقور. علم الدلالة أصوله و مباحثه فی التراث العربی. دمشق: اتحاد الکتاب العرب، 2001م.
فتحی، صادق، مصطفی صباح الجنابی. «دراسة أسلوبیة لسورة الانفطار علی المستوی اللغوی». المصباح، 1395ش.
فخررازی، محمدبن عمر. التفسیر الکبیر. بیروت: داراحیاءالتراث العربی،1420ق.
فراهیدی، خلیل بن احمد. العین. قم: دارالهجره. 1409ق.
فیروزآبادی، محمدبن‌یعقوب. قاموس المحیط. بیروت: دارالکتب العلمیة،بی‌تا.
قائمی نیا، علیرضا. معناشناسی شناختی قرآن. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390ش.
قائمی‌نیا، علیرضا. معناشناسی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1400ش.
گیررتس، دیرک. نظریه‌های معناشناسی واژگانی. ترجمه کوروش صفوی. تهران: نشر علمی، 1393ش.
مصطفوی، محمدحسن. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. بیروت: دارالکتب العلمیة، بی‌تا.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 57، شماره 2 - شماره پیاپی 115
پاییز و زمستان 1404
بهمن 1404
صفحه 273-297

  • تاریخ دریافت 15 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 04 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1404