علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

معرفی و نقد کتاب فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی با تمرکز بر مداخل مرتبط با اعجاز قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ‌و معارف‌ اهل‌البیت‌(ع)، دانشگاه اصفهان
2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ‌و معارف‌ اهل‌البیت‌(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ‌و معارف‌ اهل‌البیت‌(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
4 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات ‌و معارف‌ اهل‌البیت‌(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی به قلم جمعی از پژوهشگران و با اهتمام مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی تدوین شده است. جایگاه این اثر به‌عنوان تنها فرهنگ‌نامۀ تخصصی فارسی در این زمینه، انتشار نسخۀ برخط رایگان و کسب عنوان «کتاب شایسته تحسین»، از انگیزه‌های اصلی در معرفی و نقد آن بوده‌ است. این پژوهش با رویکرد توصیفی - انتقادی و باهدف ارتقای علمیِ اثر، در سه بخش تنظیم شده است؛ بخش اول به معرفی کلی اثر و ساختار آن اختصاص دارد و بخش دوم به ارزیابی ابعاد شکلی آن پرداخته که نتایج این دو بخش بیانگر انسجام و استاندارد مطلوب در این زمینه است. بخش سوم به‌نقد محتواییِ مداخل اعجاز قرآن، اختصاص دارد.
یافته‌های بخش نقد محتوایی مداخل اعجاز، کاستی‌های جدی را آشکار می‌سازد؛ عدم انسجام منطقی در حجم مطالب، استدلال‌های فاقد اتقان، تعارض میان تعریف «معجزه» با وجوه اعجاز ارائه‌شده، استناددهی غیر نظام‌مند، عدم جامعیت در پوشش مفاهیم مرتبط، فقدان دیدگاه‌های متنوع و عدم تعامل با پژوهش‌های روزآمد بین‌المللی ازجملۀ این کاستی‌ها است. در مجموع، نتایج نشان می‌دهد که این فرهنگ‌نامه برای ارتقاء به سطح یک منبع مرجع علمی معتبر، نیازمند بازنگری در روش‌شناسی و محتواست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
ابن حجر هیثمی، احمد شهاب‌الدین. الفتاوی الحدیثیة. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۹ق.
ابن حزم اندلسی، علی بن احمد. الفصل فی الملل و الأهواء و النحل. بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۶ق.
ابن خلدون، عبدالرحمن. التاریخ ابن خلدون. بیروت: دارالفکر، ۱۹۸۸م.
اقبال، ابراهیم. فرهنگنامه علوم قرآن (علوم و تألیفات). تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۹.
باقلانی، ابوبکر محمد بن طیب. اعجاز القرآن. قاهره: دارالمعارف، ۱۹۹۷م.
بحرانی، ابن میثم. قواعد المرام فی علم الکلام. قم: مکتبه آیة الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۶ق.
بلاغی، محمدجواد. آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. قم: وجدانی، بی‌تا.
جرجانی، میرسیدشریف. التعریفات. تهران: ناصر خسرو، ۱۴۱۲ق.
جمعی از محققان. زیر نظر علی‌اکبر رشاد. دانشنامه علوم قرآن. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۶.
جمعی از محققان. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی. اصطلاح‌نامه علوم قرآنی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶.
جمعی از محققان. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی. فرهنگ‌نامۀ اصول فقه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۹.
جمعی از محققان. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی. فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۴.
جوینی، ابی‌المعالی. العقیدة النظامیة فی الارکان الاسلامیة. بیروت: دار سبیل الرشاد، ۱۴۲۴ق.
حسینی، سیدحسین. الگوی نقد. تهران: نقد فرهنگ، 1400.
ذوالفقار طلب، مصطفی، محمد جمالی. فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی (پژوهشی در مصطلحات و مفاهیم علوم قرآنی). تهران: راشدین، ۱۳۹۵.
رامیار، محمود. تاریخ قرآن. تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۹.
سید مرتضی. علی بن حسین بن موسی. الموضح عن جهة اعجاز القرآن. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس، ۱۳۸۲.
شیخ مفید، محمد بن محمد. المسائل العکبریة. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.
طباطبائی، سید محمدحسین. اعجاز از نظر عقل و قرآن. قم: مرکز بررسی‌های اسلامی و نشر فاخته، بی‌تا.
طباطبائی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیرالقرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
طباطبائی، سید محمدحسین. مجموعه رسائل (علامه طباطبائی). قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۷.
طوسی، خواجه نصیرالدین. تجرید الاعتقاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۰۷ق.
طیب‌ حسینی، سید محمود، علی خراسانی، محمد اکبری کارمزدی، علی مدبر اسلامی. دانشنامه علوم قرآنی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷.
علامه حلی، حسن بن یونس. کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۳۰ق.
فاضل مقداد، جمال‌الدین. إرشاد الطالبین إلی نهج المسترشدین. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۴۰۵ق.
قاضی عبدالجبار، ابوالحسن. المغنی فی ابواب التوحید و العدل. قاهره: الدار المصریة، ۱۹۶۵م.
موسوی، نرجس. «دلایل اصالت وحی قرآنی از منظر قرآن: بازاندیشی در تفسیر قطعات تحدی». پرتو وحی. سال ۲، شماره ۱ (۱۳۹۴): ۱۰۱-۱۳۲.
نوری، طاهره. «تحلیل انتقادی تعریف معجزه و وجوه اعجاز قران کریم در آثار علامه طباطبائی». رسالۀ دکتری، دانشگاه اصفهان. 1404.
یعقوب‌نژاد، محمدهادی. «تحلیلی از فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی». آینه پژوهش. سال ۲۶. شماره ۵ (1394): ۴۳-۴۸.
Aleem, Abdul. "Iʿjāzuʼl-Qurʾān". Islamic Culture. (1933): 64-82, 215-233.
 Abdul-Raof, Hussein. "Inimitability of the Quran". In The Quran: An Encyclopedia. London and New York: Routledge. 2006.
 Leaman, Oliver. "Miraculousness of the Quran". In The Quran: An Encyclopedia. London and New York: Routledge. 2006.
 Martin, Richard C. "Inimitability of the Quran". In Encyclopaedia of the Qurʾān, edited by Jane Dammen McAuliffe. Leiden: Brill. 2002.
 Swinburne, Richard. "Miracles". The Philosophical Quarterly. vol. 18, no. 73 (1968): 320–328.
Thomas, David. "Miracles in Islam". In The Cambridge Companion to Miracles, edited by Graham H. Twelftree. Cambridge: Cambridge University Press. 2011.
Von Grunebaum, G. E. "Iʿdjāz". In Encyclopaedia of Islam, 2nd ed., edited by H.A.R. Gibb et al. Leiden: Brill. 1993.
Wild, Stefan. "Inimitability". In The Quran: An Encyclopedia, edited by Oliver Leaman. London and New York: Routledge. 2006.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 57، شماره 2 - شماره پیاپی 115
پاییز و زمستان 1404
بهمن 1404
صفحه 329-358

  • تاریخ دریافت 14 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 27 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 13 بهمن 1404