علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

سازوکار‌های کاربرد عنصر حرکت در سورۀ نمل براساس نظریۀ «لئونارد تالمی»

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
زبان‌شناسی شناختی به‌عنوان یکی از مکاتب پیشرو در زبان‌شناسی نوین، بر توصیف و تبیین ساختار و نقش زبان تأکید می‌ورزد. «لئونارد تالمی»، از نظریه‌پردازان این حوزه، در نظریهٔ «واژگان‌شدگی» خود به بررسی ارتباط نظام‌مند میان عناصر معنایی ویژه و تک‌واژه‌های خاص می‌پردازد. او معتقد است برای تعیین الگوی واژگان‌شدگی در زبان‌ها، می‌توان عناصر معنایی همانند «حرکت» را مستقل از صورت‌های روساختی در نظر گرفت. شالودهٔ اصلی نظریهٔ تالمی بر مفهوم «رویداد حرکت واقعی» و مؤلفه‌های معنایی آن استوار است. در این میان، سورهٔ مبارکهٔ نمل به‌دلیل روایت داستان‌های گوناگون و سرشار از پویایی (همچون داستان حضرت سلیمان و ملکهٔ سبأ و مورچگان)، بستری مناسب برای تحلیل براساس نظریهٔ تالمی فراهم می‌آورد. ازاین‌رو، نوشتار حاضر می‌تواند به کشف ابعاد جدیدی از ساختار روایی، پویایی زمانی و چگونگی سازمان‌دهی رویدادها در این سوره دست یابد. جستار حاضر با رویکرد توصیفی‌تحلیلی و براساس مؤلفه‌های حرکت در نظریهٔ تالمی، رویدادهای حرکتی را در سورهٔ نمل بررسی می‌کند. حاصل آنکه، طرح‌واره‌های حرکتی در این سوره از تنوع بالایی برخوردارند، به‌گونه‌ای که داستان حضرت موسی(ع) نمادی از «حرکت ایستا و وضعی» است. در مقابل، داستان حضرت سلیمان(ع) و هدهد مصداق بارزی از «حرکت انتقالی» بوده و درنهایت، تعاملات میان حضرت سلیمان(ع) و سایر موجودات، به‌ویژه در داستان مورچگان، به‌خوبی نمایش‌دهندهٔ «حرکت چندجهتی» است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
اسودی، علی، سودابه مظفری، کبری برزگرپش. «تحلیل شناختی عنصر حرکت در سورهٔ کهف براساس نظریهٔ تالمی». مجلهٔ زبان‌پژوهی دانشگاه الزهراء. ش42 (بهار 1401): 69-95.
https://doi.org/10.22051/jlr.2021.35306.2005
احمدی، محمدنبی، فهمیه قربانی. (1400) «واکاوی طرح‌واره های تصویری در سورهٔ مبارکهٔ نمل با رویکرد زبان‌شناسی شناختی». مجلهٔ پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن. ش2 (1400)، 167-184. 
https://doi.org/10.22108/nrgs.2022.130045.1681
حمیرانی، منصور، داوود طاووسی. «تحلیل زبان‌شناختی حرکت در سورهٔ انفطار براساس دیدگاه تالمی». مجلهٔ مطالعات سبک‌شناختی قرآن. (پاییز 1403): انتشار آنلاین.
https://doi.org/10.22034/sshq.2024.444583.1436
داود، محمد. الدلالة و الحرکة: دراسة لأفعال الحرکة: دراسة لأفعال الحرکة فی العربیة المعاصرة فی إطار المنهج الحدیثة. قاهره: دار غریب، 2002م.
میرخالقداد، فاطمه، ولی‌الله حسومی. «تحلیل کارکرد افعال حرکتی در قرآن کریم با رویکرد شناختی». نشریهٔ مطالعات قرآن و حدیث. ش24 (بهار و تابستان 1398): 103-133.
 https://doi.org/10.30497/quran.2019.2475
ناظمیان، هومن، علی اسودی، الهه مختاری. «تحلیل شناختی افعال حرکتی اجرام آسمانی در قرآن کریم براساس نظریهٔ تالمی». مجلهٔ پژوهش‌های ادبی قرآنی. ش40 (پاییز و زمستان 1402) 39-58.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23452234.1402.10.4.3.2
Croft, W. & Cruise, D.A. (2004). Cognitive linguistics. Cambridge Textbooks in linguistics. Cambridge University press.
Kövecses, Z. (2010). Culture and Language. Studia Slavica Academia Scientiarum Hungarian, 55(2), 339-345.
Evans, V. & Green, M. (2006). Cognitive Linguistics: An Introduction.
Edinburgh: Edinburgh University Press.
Geeraerts, D. (2006). Cognitive linguistics: Basic reading. Berlin: Mouton de Gruyter. A collection of twelve seminal papers by some of the leading figures in cognitive linguistics.
Talmy, L. (1985). "Lexicalization patterns: Semantic structure in lexical forms". Language typology and lexical descriptions: Vol. 3. Grammatical categories and the lexicon. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 57-149.
Talmy, L. (1991). "Path to realization: a typology of event conflation". In Berkeley linguistic Society, 7, 480-519.
Talmy, L. (2000a). Towards a Cognitive Semantics. Vol. I. Cambridge, MA: MIT Press.
Talmy, L. (2000b). Towards a Cognitive Semantics. Vol. II. Cambridge, MA: MIT Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 1 - شماره پیاپی 116
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405
صفحه 105-127

  • تاریخ دریافت 09 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 14 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 23 اردیبهشت 1405