تحلیل قاعده دلالت اکثار بر وثاقت بر اساس رجال پژوهی تاریخی-تحلیلی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

وحید عابد ¹

سید حسین موسوی ²

¹ دانش پژوه سطح 4 رجال الحدیث حوزه علمیه قم

² طلبه سطح 2و3 علوم و معارف حدیث حوزه علمیه خراسان

10.22067/jquran.2026.97345.1933

چکیده

قاعده «اکثار»، مبنی بر دلالتِ کثرتِ نقلِ یک راوی جلیل‌القدر از شخصی دیگر (مروی عنه) بر وثاقت آن شخص، یکی از قواعد پرکاربرد توثیق عام در علم رجال است. با این حال، اعتبار و حدود کاربست این قاعده همواره با چالش‌هایی روبرو بوده است. این پژوهش با رویکردی تاریخی-تحلیلی، مبانی و کارکرد قاعده اکثار را بر اساس تحلیل‌های عقلایی و با تمرکز بر سازوکار انتقال حدیث (مانند سماع، قرائت و اجازه) واکاوی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که دلالت اکثار بر وثاقت، امری مطلق نیست و به شرایطی از جمله احراز جلالت قدر راویِ مُکثِر و شیوه تحمل حدیث بستگی دارد. در حالی که اکثار در روش‌هایی چون «سماع و قرائت» می‌تواند نشانگر اعتماد راوی به مروی عنه باشد، در مواردی مانند «اجازات عام» این استنتاج قطعی نیست. در نهایت، این پژوهش ضمن تأکید بر اعتبار نسبی قاعده اکثار، نشان می‌دهد که این پدیده دست‌کم قرینه‌ای مهم بر عدم ضعف مروی عنه نزد راوی است و می‌تواند برخی تضعیفات رجالی را به چالش بکشد. لذا بهره‌گیری از آن در کنار سایر قرائن برای اعتبارسنجی راویان ضروری است.

کلیدواژه‌ها

اکثار اجلاء

توثیق عام

نگاه تحلیلی-تاریخی

مشایخ اجازه

موضوعات

• علوم قرآن و حدیث

---