بازخوانی نسبت جری و تطبیق با تفسیر در اندیشه علامه طباطبایی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مهرناز رافعی ¹

عباس اسماعیلی زاده ²

غلامرضا رئیسیان ²

¹ دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

10.22067/jquran.2026.99072.1987

چکیده

وجود عباراتی به‌ظاهر متعارض در کلام علامه طباطبایی(ره) پیرامون نسبت جری و تطبیق با تفسیر موجب شکل‌گیری دو رویکرد متضاد «تفکیک» و «پیوستگی» شده است. این پژوهش با هدف حل این تعارض بدوی و با روش توصیفی-تحلیلی می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که رابطه این دو عرصه قرآنی در کلام علامه چگونه است. یافته‌ها نشان می‌دهد که جری و تطبیق در هندسه فکری علامه جزئی جدایی‌ناپذیر از فرآیند جامع فهم مراد الهی به شمار می‌آید و تعارض مزبور ناشی از تمایز میان دو سطح تفسیر است. این عرصه گرچه از دایره تفسیر به معنای اخص (تبیین مدلول بر اساس سیاق آیه) خارج بوده، اما درون تفسیر به معنای اعم (کشف محصل مدلول آیه) قرار می‌گیرد. واکاوی مبانی چهارگانه علامه مؤید آن است که جری و تطبیق بر پایه مبنای هستی‌شناختی با نفی انجماد تاریخی، حافظ پویایی قرآن در تمامی اعصار است. طبق مبنای سنت الهی‌شناختی، این عرصه راهی برای بازشناسی سنن الهی در بستر وقایع خارجی به شمار می‌رود. هم‌چنین مبنای زبان‌شناختی نشان می‌دهد جری و تطبیق، فرآیند تطبیق لایه‌های طولی مراد الهی بر مصادیق جدید است. در نهایت بر اساس مبنای غایت‌شناختی، جری و تطبیق شرط تحقق کامل تفسیر و رسیدن به مراد نهایی متکلم در افق هر زمانه است.

کلیدواژه‌ها

جری و تطبیق

مصداق

مراد الهی

قلمرو تفسیر

علامه طباطبایی

موضوعات

• تفسیر قرآن و روش‌های تفسیری

---