1
دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، تهران، ایران.
2
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، تهران، ایران.
10.22067/jquran.2026.96535.1916
چکیده
این پژوهش به نقد و ارزیابی تفسیر یوسف العزّازى از حدیث منزلت می‌پردازد؛ تفسیری که دلالت حدیث را به جانشینی موقت امام علی(ع) محدود می‌سازد. در این بررسی تلاش شده است روشن شود آیا چنین برداشتی با قواعد دلالت، سیاق حدیث، اصول تحلیل تشبیه و شواهد تاریخی سازگار است یا آنکه ریشه در پیش‌فرض‌های کلامی العزّازى دارد. روش تحقیق در مرحله گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای بوده و تحلیل داده‌ها با رویکرد تحلیلی - انتقادی صورت گرفته است. نتایج نشان می‌دهد العزّازى با طرح احتمالات متعدد درباره معنای «منزلت»، حدیث را تنها ناظر به وکالت و جانشینی موقت امام علی(ع) در مدینه دانسته و با ارائه چهار احتمال معنایی و چندین وجه تفسیری، دلالت حدیث بر خلافت را نفی کرده است. یافته‌ها بیانگر آن است که محدودسازی دلالت حدیث منزلت به جانشینی موقت، با اصول لغوی، قواعد تشبیه و شواهد تاریخی همخوانی ندارد و بر پیش‌فرض‌های کلامی خاص استوار است. بر اساس تحلیل ارائه‌شده، حدیث منزلت - با استثنای نبوت - بر شمول مناصب هارون(ع) برای امام علی(ع)، از جمله صلاحیت خلافت، دلالت دارد.
