بررسی سیر اندیشه مفسران در تفسیر آیه 125 سوره انعام

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

نصرت نیلساز ¹

احمد سلیمانی ²

¹ دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

² دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22067/jquran.2026.98446.1969

چکیده

آیه ۱۲۵ سوره انعام حاوی مفاهیمی متنوع در ابعاد لغوی، کلامی، علمی و تفسیری است که مفسران در طول قرون متمادی، نظرات و دیدگاه‌های متفاوتی از آن ارائه کرده‌اند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی‌ـ‌تحلیلی و بر پایه مطالعه تاریخی، به تحلیل آراء مفسران برجسته قرآن از دوره‌های مختلف می‌پردازد تا سیر تحول اندیشه تفسیری درباره این آیه را روشن ساخته و به این پرسش پاسخ دهد که جنبه‌های لغوی و مفهومی، علمی و کلامی آیه در طول زمان در تفاسیر گوناگون چه تغییری داشته و چه میزان متأثر از پیش‌فرض‌های مفسران در رویکرد تفسیری آن‌هاست. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که تفاسیر آغازین عمدتاً به مسائل لغوی و تبیین واژگان و مفاهیم زبانی بسنده کرده‌اند و به ابعاد کلامی و علمی آیه توجهی نداشته‌اند. اما توجه مفسران دوره‌های میانه و معاصر به بحث کلامی آیه نیز معطوف شده و مکاتب مختلف درباره رابطه اراده الهی و اختیار انسان در هدایت و ضلالت دیدگاه‌های گوناگونی ارائه داده‌اند؛ به گونه‌ای که برخی از مفسران این آیه را تأییدی بر نظریه جبر دانسته‌ و برخی دیگر نقش اراده انسانی را در فرآیند هدایت و ضلالت برجسته کرده‌اند. در حوزه تفسیر علمی آیه نیز تنها شمار اندکی از مفسران به این بُعد اشاره نموده‌اند.

کلیدواژه‌ها

آیه 125 انعام

سیر اندیشه

مفسران

شرح صدر

صعود به آسمان

موضوعات

• تفسیر قرآن و روش‌های تفسیری

---