بررسی تأثیر قیود غالب بر مفهوم و دلالت آیات الاحکام

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عبدالجبار زرگوش نسب

دانشیار دانشکده الهیات،دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

10.22067/jquran.2026.96490.1911

چکیده

این پژوهش به تأثیر قیود غالب برمفهوم ودلالت آیات الاحکام می پردازد،هدف از آن شناخت آیات الاحکام مقید به قید غالب است.تشخیص قیدغالب در آیات الاحکام نقش اساسی درتفسیر، شناخت واستنباط احکام فقهی دارد وتأثیر بسزایی درآرا وترجیحات مفسران دارد. بدون تردید در صورت عدم دقت در قیدهایی که در آیات وجود دارد که آیا قید توضیحی و غالب است یا قید احترازی است موجب دچار اشتباه در تفسیرواستنباط احکام از آیات می گردد؛زیرا موجب استنتاج مفهوم مخالف می شود در حالیکه اگر قید غالب باشد واحترازی نباشد مفهوم مخالف معتبرنخواهد داشت.تشخیص قیدغالب متوقف است بر شناخت عادات، عرف، وضع لفظ، لغت ، اسباب وشأن نزول آیات . ضابطه قیدغالب عبارت است ازاینکه قیدعلت منحصره حکم نباشد. از آنجا که بحث مورد نظر با دلالت الفاظ ارتباط دارد ، مفهوم نقش واهمیت بسزایی پیدا می کند ؛زیرا یکی از دو راه دلالت الفاظ بر احکام است.استنباط بسیاری از احکام فقهی از قرآن وسنت در پرتوی قاعده مخصوص مفهوم است، گاهی حکم از منطوق نص بدست می آید وگاهی از مفهوم مخالف آن وگاهی از هردو استنباط می شود. مشهور اصولیین که معتقد به حجیت مفهوم هستند آنرا به منزله ظواهر الفاظ می دانند. روش تحقیق در این نوشتار روش توصیفی تحلیلی است. از یافته های تحقیق این است که باتشخیص قید غالب بسیاری از شبهات دفع می شود، مثل حرمت ازدواج با ربیبه و حرام بودن اکل ربا مطلقا و عدم مقید بودن آن به چند برابر.

کلیدواژه‌ها

آیات الاحکام

قیدغالب

مفهوم مخالف

موضوعات

• تفسیر قرآن و روش‌های تفسیری

---