علوم قرآن و حدیث

علوم قرآن و حدیث

تبیین پیامدهای مرگ‌اندیشی از منظر آموزه‌های قرآنی - حدیثی در برابر رویکردهای روانکاوی و هستی‌گرایانه در روانشناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف،منابع و متون اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 استاد گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
مرگ‌اندیشی و به تبع آن، مرگ‌هراسی، از دیدگاه روانشناسان دنیانگر، عواقب ناگواری همچون پوچ‌انگاری، تشویش، افسردگی و یأس به همراه دارد.در مقابل، آخرت‌گرایان بر این باورند که مرگ‌اندیشی پیامدهایی چون هدفمندی زندگی، رهایی از نیست‌انگاری و تنبه  را  در پی خواهد داشت و نقش مؤثری در خردورزی  و اصلاح بینش و کنش فرد ایفا می‌کند. این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به بررسی مفهوم مرگ، تأثیر مرگ‌اندیشی و ارتباط مستقیم آن با مرگ‌هراسی در ابعاد بینشی و رفتاری و همچنین تأثیرگذاری آن در سبک زندگی فردی و اجتماعی از منظر قرآن و حدیث می‌پردازد. این بررسی با روش تحلیلی-اسنادی و از طریق مطالعه و تبیین منابع، مورد واکاوی قرار گرفته است. نتایج به دست آمده نشان می‌دهند که قرآن و حدیث، با ترسیم جهان پس از مرگ به روش‌های متعدد، نگرش انسان در مواجهه با مرگ را تصحیح نموده و هدفمندی آفرینش در نحوه حیات و مرگ انسان را برای او تبیین می نماید. این امر نه تنها سبب کاهش هراس از مرگ می‌شود، بلکه فرد را برای استقبال از مرگ آماده و مشتاق‌تر می‌سازد و در بُعد کنشی و رفتاری، آثار و پیامدهای مثبتی در تغییر سبک زندگی دنیوی او بر جای می‌گذارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبه الله. شرح نهج‌البلاغه. به‌تصحیح محمدابوالفضل ابراهیم. قم: مکتبه آیه‌الله المرعشی النجفی، 1404ق.
ابن شعبه حرانی،حسن بن علی. تحف‌العقول. به‌تصحیح علی اکبر غفاری، قم:جامعه مدرسین، 1404ق.
ابن فارس، احمدبن فارس. معجم مقابیس اللغه. به‌تصحیح عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
ارسطو، اخلاق نیکوماخوسی. ترجمۀ دکتر سید عباس حسینی. تهران: انتشارات دانشگاه، ۱۳۷۸ش.
برک، لورا . روان‌شناسی رشد. ترجمۀ سیدیحیی محمدی. تهران: انتشارات ارسباران، 1403ش.
بکر، ارنست. انکار مرگ. ترجمۀ افسانه شیخ‌الاسلام زاده. تهران: انتشارات دانژه، 1398ش.
پاینده، ابوالقاسم. نهج‌الفصاحه. اصفهان: نشر خاتم الانبیاء، 1385ش.
تمیمی آمدی، عبدالواحدین محمد. غررالحکم و دررالکلم. ترجمۀ سید هاشم رسولی محلاتی. تهران: دفتر انتشارات فرهنگ اسلامی، 1378ش.
جعفری، محمدتقی. ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1357-1378ش.
جوادی آملی، عبدالله. دین شناسی. قم: اسراء، 1384ش.
جوهری، اسماعیل بن حماد. صحاح تاج اللغه و صحاح العربیه. بیروت:دارالعلم للملایین، 1407ق.
جیمز، ویلیام. تنوع تجربه دینی. ترجمۀ حسین کیانی. تهران: انتشارات حکمت، 1394ش.
حسینی تهرانی، محمدحسین. معادشناسی. تهران: انتشارات حکمت، 1361ش.
حویزی، عبدالعلی بن جمعه. نورالثقلین. به‌تصحیح هاشم رسولی. قم: اسماعیلیان، 1415ق.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. مفردات الفاظ قرآن. دمشق: دارالقلم، 1412ق.
سلیگمن، مارتین. شادمانی واقعی: به‌کارگیری روان‌شناسی نوین برای تحقق خرسندی پایدار.  ترجمه اکرم کرمی. تهران: انتشارات سایه سخن. ۱۳۸۳ . (اصل اثر، ۲۰۰۲).
شریف الرضی، محمدبن حسین. ترجمه نهج‌البلاغه. ترجمۀ سید جعفر شهیدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1392ش.
شریف الرضی، محمدبن حسین. ترجمه نهج‌البلاغه. ترجمۀ محمد دشتی. قم: انتشارات مشهور، 1379ش.
صبحی، صالح. نهج‌البلاغه. قم: مرکز البحوث الاسلامیه، 1374ش.
صلیبا، جمیل. فرهنگ فلسفی. ترجمۀ منوچهر صانعی دره بیدی. تهران: انتشارات حکمت، 1366ش.
طباطبایی، محمدحسین. بدایه الحکمه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1420 ق.
طباطبایی، محمدحسین. تفسیر المیزان. ترجمۀ محمدباقر موسوی همدانی. قم: انتشارات اسلامی، 1374ش.
طبرسی، فضل بن حسن. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. به‌تصحیح فضل الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، تهران: بی‌نا، 1372ش.
فخررازی، محمدبن عمر. التفسیر الکبیر (مفاتیح‌الغیب). بیروت: دار احیاء.التراث العربی، 1420 ق.
فرانکل، ویکتور. انسان در جست‌وجوی معنا، ترجمۀ نهضت صالحیان و مهین میلانی. بی‌جا: شرکت نشر و پخش ویس، 1388ش.
فروید، زیگموند. «ورای اصل لذت». ترجمۀ یوسف اباذری، فصلنامه ارغنون، ش27- 26، 1381ش.
فروید، زیگموند. فراسوی اصل لذت. ترجمۀ هوشمند ویژه. تهران: انتشارات بهجت، 1400ش.
فلسفه و معنای زندگی. مجموعه مقالات.گزینش و برگردان محمد آزاده. تهران: نگاه معاصر، 1390ش.
فیض کاشانی، محمدبن مرتضی. تفسیر الصافی. به‌تصحیح حسین اعلمی. تهران: مکتبه الصدر، 1415ق.
فیومی، احمدبن محمد. المصباح المنیر. قم: موسسه دار الهجره، 1414 ق.
قرطبی، محمد بن احمد. الجامع لاحکام القرآن. بیروت: دارالفکر، 1364ش.
قمی، عباس. منتهی الآمال. تهران: مبین اندیشه، 1390ش.
کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. به‌تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
مجلسی، محمدباقر. بحارالانوار. بیروت: موسسه الوفاء، 1405ق.
مدرسی، محمدتقی. تفسیر هدایت. ترجمۀ احمد آرام. مشهد: آستان قدس رضوی، 1377ش.
مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360ش.
مطهّری، مرتضی. زندگی جاوید یا حیات اُخروی. تهران: انتشارات صدرا، 1372ش.
معین، محمد. فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیرکبیر، 1364ش.
مهدوی. سید سعید. نگاهی به قصه و نکات تربیتی آن در قرآن. قم: انتشارات بوستان کتاب،1381ش.
یالوم، آروین. مسئله مرگ و زندگی. ترجمۀ سپیده حبیب. تهران: انتشارات قطره،1390ش.
یانگ، جولیان. «مرگ و اصالت». ترجمۀ محمد سعید حنایی کاشانی. مجلۀ ارغنون. ش 26 و 27. (بهار و تابستان1384): 295 –306 .
یونگ؛کارل گوستاو.«در باب باز تولد». ترجمۀ فرزین رضاعی.مجله ارغنون، ش 26و 27 (بهار و تابستان1384): 175-196.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 57، شماره 2 - شماره پیاپی 115
پاییز و زمستان 1404
بهمن 1404
صفحه 97-124

  • تاریخ دریافت 12 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 13 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1404